Española versión
"Evsen" Şirkətlər Qrupunun prezidenti: Ali Evsen (Konfransın təşkilatçısı)
Hörmətli xanım Dövlət Katibi!
Hörmətli cənab Dövlət Müşaviri!
Çox hörmətli Şeyx Həzrətləri!
Çox hörmətli Kardinal həzrətləri!
Çox hörmətli dini icma rəhbərləri,Hörmətli diplomatlar!
Hörmətli maarif xadimləri, ziyalılar!
Hörmətli İran, İraq, İsraildən gəlmiş nümayəndələr!
Hörmətli media nümayəndələri!
Xanımlar və cənablar, dəyərli qonaqlar!


Bu gün, burada, insanlıq aləminin, günün hər anında yaşadığı, ən ufak sıkıntıda sığındığı, huzur bulduğu bir mövzuda bərabər olmaq üçün dəvətimizi qəbul edib, burada olmanızdan dolayı hamınıza mən şəxsən öz adımdan və bütün təşkilat heyəti adından xoş gəldiniz deyib, dərin sayqılarımı sunuyorum.
Burda gördüyünüz bu rəsim,Uca Rəbbimizin bizə bəxş etdiyi dinlərimizin təmsilçilərinin bir araya gəlməsi, bütün din düşmənlərinə böyük bir cavab və onlara qarşı müdafiənin göstəricisidir. Sözlərimə mübarək kitabımız Kurani Kərimin 2-ci surəsi olan Bəqərə surəsinin 136-cı ayəti ilə başlamaq istəyirəm: "Bismillahir Rahməni Rahim - "Deyin ki, biz Allaha, bizə endirilənə, Qurana, İbrahim, İsmail, İshaq, Yaqub və Yaqub oğullarına endirilənə, Musa və İsaya verilən Tevrat və İncil ilə bütün digər Peğəmbərlərə Rəbblərindən verilənə iman etdik. Onların heç birini digərindən ayırd etməriz və biz ona təslim olmuş kimsələrik".

Dəyərli Qonaqlar!
Mübarək kitabımızda deyildiyi kimi, Uca Rəbbimiz mələklərini toplayıb "Mən torpaqdan bir canlı yaradacam, ona ruhumdan üfləyəcəm və siz də onun önündə səcdə edəcəksiniz" demişdir. Və ilk insan hayat bulduqdan sonra bütün mələklərinə "Səcdə edin" deyə əmr buyurdu, ona bütün mələklər səcdə etdilər, tək bir Şeytandan haricində.
Rəbbimiz ona "Sənə nə manea olduki, mənim əmrimə uymadın, mən səcdə et dedikdə etmədin" soranda, Şeytan Rəbbimizə cevab verdi: "Mən ondan daha hayırlıyam, sən məni atəşdən, onu isə torpaqdan yaratdın".
Rəbbimiz onu katından qovdu. Şeytan Rəbbimizdən zaman dilədi və Uca Rəbbimiz "Zamanı bənim tərəfimdən bilinən qiyamət gününə qədər sana möhlət verdim" dedi. Şeytan da, o günə qədər, Rabbimizin yaratdığı insanların ona layiq olmadıqlarını sübut edib, onların sağından-solundan girərək, çaşdırıb, günahkar kimi Uca Rabbimizin özünə gətirəcəyini, onların çox azı dışında, digərlərinin yolunu çaşacaqlarni söylədi.
Rəbbimiz ona "Səninlə bərabər, sənə uyan tüm günahkarları cəhənnəm alovuna dolduracağam" demişdir.
Göründüyü kimi, Şeytan, Adəm babamız və Həvva anmızı inandırmasıyla başlayaraq, ilk günahı onlara işlədib. Bu günə qədər güclənərək, insanlara, möminlərə saldırmaqdan bir an olsun belə vaz keçməmişdir.
Burda ən böyük görəv ailədən, ana-atadan başlamalıdır. Düşünün, bu gün gəldiyimiz nöqtədə,Universitet bitirmiş gənclər arasında müsəlman, xristian və ya yəhudi olmalarına baxmayaraq, mənsub olduğu dindən xəbəri olmayan gənclər var.
Bu tip gənclər xəta etməyə, qandırılmağa qarşı çox zəyifdirlər. Gəlin həp bərabər, dindən qorxmadan, mənsub olduğumuz dinimizin çoçuklarımıza öyrədilməsinə kömək edək. Onları, şeytanın və ona qulluq edənlərin tuzaklarından qoruyaq.
Hər zaman, ən sıxıntılı anlarında, çarəsiz qaldıqlarında, kəndilərini bitkin və zavallı gördüklərində belə,sığınıb huzur bulacaqları, onları gücləndirərək, onlara ümid verəcək, yollarını aydınladacaq Allah sevgisini, mərhəmətini öyrədəlim. Çocuklarımızı,yeni yetişən gənclərimizi qoruyalım.
Bütün mübarək kitablarda Uca Rəbbimizin dediyi kimi "Mənə inanın,mənə iman edin və ibadət edin, çünki, bu inamınız və ibadətiniz sizi hər türlü kötülərdən və kötülüklərdən qorur. Sonunda mənə dönəcəksiniz. İnanın, iman edin ki, cəhənnəm atəşində yanmayasınız. Şeytana uymayın, onun dediklərinə inanmayın. O sizin düşmanınızdır və sizin içinizdə hastalıqdir, ondan qorunun".

Hörmətli Sədarat! Dəyərli Xanımlar və Cənablar!
Bu, çox önəmli olan bir gündə, sülhə, barışa, hüzura, bərabərlik və kardəşliyə ehtiyacımız olduğu bir gündə, iman və inancımız İbrahim Peyğəmbərimizdən aldığımız Uca Allaha inanan ilk insanın həyəcanı kimi bir həyəcanının üzərimizdə olması ümidi ilə bu kardəşlik və bərabərliyi qoruyaq, çeşidli bəhanələrlə dinləri, möminləri kötü göstərən və bir birlərinə düşürməyə çalışan aşkar şeytani güclərə və fikirlərə qarşı bərabərcə mücadilə edəlim.

Dəyərli dostlar!
Günümüzd, bəzi bölgələrin atəş çənbərinə dönməsi - Suriyada, İraqdakı, kimi kardeşin - kardəşə düşman olduğu, əsrlərlə bərabər yaşadığı kültür,din zənginliklərinin yok olmaqla üz-üzə gəldiyi və yenə bir çox ölkələrin terror təhdidi altında olmaları, bu son yaşanan hadisələrdə - Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, İran, Rusiya, Fransa və Amerikadakı kimi baş verən son terror hadisələri, yüzlərlə sivil, günahsız insanların ölümünə şahid olduq və bu hadisələrin tamamını insanlığa qarşı işlənmiş bir suç olaraq şiddətlə qınıyoruz.
Bu və digər səbəblər, dinlərarası dialoq müstəvisində dini-mənəvi dəyərlərimizin təbliği və təşviqinə, o cümlədən, hər inanan insanın imansızları inandırmağa yönələn bu kimi oxşar tədbirlərin daha sıx və davamlı şəkildə keçirilməsi zərurətini axşara çıxarır.

Xanım Dövlət Katibi, xahiş edirəm, bütün toplantı iştirakçıları adından İspaniya Kralı Həzrətlərinə, tolerantlıq və dinlərarası dialoq konusunda bütün dünyaya dümunə olmuş ölkənin kralı olaraq, onun simasında bütün İspaniya xalqına dərin hörmətimizi çatdırasınız.

Türkiyə Böyukelçisi Sayın Ömür Orhun, Türkiyə Cümhuriyyəti Cumhur Başkanına dinlərarası tolerantlıq konusunda çalışmalara verdiyi dəstəyə və bölgədə islam birliyi və azınlıkların korunmasına verdiyi dəstəyə görə təşəkkür və hörmətlərimizi çatdırasınız.

Hörmətli Kamal müəllim, Azərbaycan Respublikası Prezidentinə dinlərarası dialoq və dini tolerantlıq ənənələrinin Azərbaycanda qoruyub saxlanlıması və multikulturalizmin inkişafına verdiyi dəstəyə görə toplantı iştirakçıları və şəxsən öz adımdan təşəkkürlərimizi çatdırmanızı xahiş edirəm.

Və ayrıca, Azərbaycandakı dinlərarası dialoqun və müxtəlif dini konfessiya nümayəndələri arasında sıcak və səmimi ilişkinin mövcudluğu, əlbətdə, Azərbaycan Respublikası Prezidenti başda olmaqla, Şeyx Həzrətlərinin uyğuladığı, nümunəvi model sayıla biləcək idari yöntəm sayəsində mümkün olduğunu vurğulayaraq, şəxsən Şeyx həzrətlərinə minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm.
Sözlərimi bitirərək, bir daha, bütün toplantı iştirakçılarına davətimizi qəbul edib bu aktual və önəmli konuda bir araya gəldiyiniz üçün təşəkkürlərimi bildirir və Uca Rəbbimizdən bizə bu gün, ən çox ehtiyacımız olduğu barış, huzur, kardəşlik və sevgi dolu bir dünyanın bəxş etməsi diləyilə bu konfransın hayırlara vəsilə olmasını diləyir və bununla, tədbirimizi açıq elan edirəm.

Moderator Silverio Niyeto Nunyez
Bu gün müsəlman, pravoslav və katolik xristianlarinın və yəhudi dininin nümayəndələrinin bir arada olması bizə Allahın bir xeyir-duasıdır.
İlk öncə, bu tədbirin təşəbbüskarı və onun həyata keçırilməsində əvəzsiz əməyi olan Ali Evsen cənablarına minnətdarlığımızı bildiririk, həmçinin bu layihəni Mursiya Katolik Universiteti ilə birgə dəstəkləyən, öz ölkəsini İspaniyada layiqincə təmsil edən Azərbaycan Respublikasının İspaniya Krallığındakı Səfiri Anar Məhərrəmov cənablarına təşəkkürlərimizi çatdırırıq.
Tədbirdə iştirak edən İspaniyanın Ədliyyə Nazirinin müavini xanım Karmen Sançez Kortes və Ədliyyə Nazirliyinin Beynəlxalq Hüquqi Əməkdaşlıq və Konfessiyalarla Əlaqələr Departamentinin Baş Direktoru Xavyer Herrera cənablarına minnətdarlığımızı bildiririk.
Bütün Qafqazın Sheyxülislamı Hacı Allahşükür Paşazadə həzrətləri başda olmaqla Azərbaycan nümayəndə heyətinin bütün üzvlərini ayrılıqda salamlayırıq və konfransda iştiraklarından dolayı dərin minnətdarlığımızı bildiririk.
O cümlədən, Valensiyadan bura, məhz bu tədbirdə iştirak məqsədi ilə gələn Kardianal Antonio Kanisares həzrətlərinə və Suriya Pravoslav Kilsəsinin Arxiyepiskopu Nikolaos Matti həzrətlərinə dərin təşəkkürümüzü bildiririk.
Tədbirimizdə İsrail, İran və İraqdan gəlmiş nümayəndələr də iştirak edir,bu üzdən İsrailin sabiq Prezidenti xanım Dalia İtzikə, İranın nazir müavini və "Ədalət" Universitetinin Rektoruna, İraq Parlamentinin nümayəndəsinə xüsusi salamlarımızı və ehtiramımızı çatdırırıq.
Həmçinin, aramızda olan, diplomatik nümayəndəlik rəhbərlərini, məhkəmə hakimlərini, vəkilləri, universitet rektorları və müəllimləri, iş adamlarını, ziyalıları urəkdən salamlayır və bu günü bizimlə bölüşmələrindən dolayı minnətdarlığımızı çatdırırıq.
Fürsətdən istifadə edərək, tədbirimizə qatıla bilməyən, amma göndərdikləri məktublar vasitəsi ilə bizə mənəvi dəstək olan rəsmilərə təşkilat heyəti adından dərin minnətdarlığımı bildirirəm.
Bir daha hər kəsi salamlayır, gəldiyinizə görə çox sağ olun deyirik və öncədən xahiş edirik ki, çıxış etmək istəyənlərin sayının çoxluğundan tədbirin rəsmi hissəsi üçün nəzərdə tutulduğu vaxtın bir qədər uzanacağına görə bizi üzürlü hüsab edəsiniz.
Bir daha təşəkkürlərimi çatdırır və xoş gəldiniz deyirəm.

Azərbaycan Respublikasının millətlərarası, multikulturalizm və dini məsələlər üzrə Dövlət müşaviri: Kamal Abdullayev
Hörmətli Konfrans iştirakçıları, ilk əvvəl icazə verin sizi salamlayım və işinizə uğurlar arzulayım!

Müasir dövrdə Azərbaycan Respublikası cəmiyyətdəki etnik-mədəni müxtəlifliklərin düzgün tənzimlənməsi sahəsində örnək dövlətlərdən biridir. Bu sahədə Azərbaycan böyük nailiyyətlər əldə etmişdir. Bunun əsas göstəricisi burada etnik, dini və irqi zəmində heç bir qarşıdurmanın, münaqişənin olmamasıdır. Bu nailiyyətlər əsası Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş və müasir dövrdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən uğurla aparılan multikulturalizm siyasətinin nəticəsidir.
"Azərbaycan əhalisinin çoxmilli tərkibi bizim sərvətimizdir, üstünlüyümüzdür. Biz bunu qiymətəndiririk və qoruyub saxlayacağıq" deyən Heydər Əliyev bütün sonrakı siyası fəaliyyətini bu sərvətin əbədi olması istiqamətinə yönəltdi.
Azərbaycanın multikultural ənənələrinin dövlət tərəfindən qorunması işində ən vacib olanı ümummilli lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü və göstərişi ilə bu məsələnin hüquqi sənədlərdə, o cümlədən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında əks olunmasıdır. Belə ki, multikulturalizm siyasətinin əsasını təşkil edən tolerantlıq (dözümlülük) prinsipi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının bir sıra maddələrində aydın şəkildə təsbit edilmişdir: "Dövlət dili" (maddə 21, bənd 2), "Bərabərlik hüququ" (maddə 25, bənd 3), "Milli mənsubiyyət hüququ" (maddə 44, bəndlər 1, 2) və "Ana dilindən istifadə hüququ" (maddə 45, bəndlər 1, 2).
Təbii olaraq, Heydər Əliyev etnik millətçiliyə alternativ kimi bütövlükdə Azərbaycan xalqının və cəmiyyətinin, eyni zamanda Azərbaycan dövlətçiliyinin yüksəlişini şərtləndirən və multikulturalizmin əsas mənəvi bazası olan Azərbaycançılıq prinsipini milli ideologiya kimi irəli sürdü.
Bəzi ölkələr tarixən ən qədim zamanlardan bəri hər hansı müxtəlifliklərdən yan keçib digər mədəniyyətlərlə təmas nöqtəsinə monoetnik bir birlik kimi gəlib çıxmışdır. Bəzi ölkələrdə isə müxtəliflik ilkin xarakterli olmuşdur. Birinci hal ilə bağlı real sosial nəticə odur ki, gəlmə multikultural dəyərlər dəyərləri formalaşmış ölkədə özünə asanlıqla yer eləmir. Belə bir ölkədə yeni dəyərlərin calağı istər-istəməz süni alınır. Onun üçün də bəzi Avropa ölkələrində bu modelin iflasa uğramasının obyektiv səbəbləriyox deyil. Bəzi ölkələrdə isə xalqın tarixində müxtəliflik ilkin çağdan başlayır və müxtəlif xalqlar ən qədim zamanlardan etibarən bir-birini formalaşdıra-formalaşdıra müasir dövrə qədəm qoyurlar.

"İlkin" müxtəliflik Azərbaycan ərazisində özünü göstərən nadir xüsusiyyətlərdəndir və bu hal "sonrakı" müxtəliflikdən kəskin şəkildə fərqlənir. Məhz "ilkin" müxtəliflik bu gün Azərbaycan ərazisində özünü qoruyub saxlamış sistemli münasibət modeli formalaşdırmışdır. Nəticədə isə əsrlərdən bəri şair, yazıçı və alimlərin bədii ədəbiyyatda, elmi traktatlarda özünü göstərən müxtəlifliyə loyal münasibəti məhz Azərbaycanda, özü də müstəqillik dövründə yeni bir siyasi ahəng qazana bildi. Ona görə də təəccüblü deyil ki, bir sıra Qərb ölkələrində multikulturalizmin iflasa uğramasının bəyan edildiyi dövrdə Azərbaycan Respublikasında multikulturalizm dövlət siyasəti kimi ortaya çıxır.
Şübhəsiz, Qərbi Avropa ölkələri ilə müqayisədə Azərbaycanın demokratik inkişaf sahəsində real təcrübəsi azdır. Amma mənəvi təcrübəsiböyükdür. Dastanlarımızdan, nağıllarımızdan, klassik ədəbi nümunələrimizdən qədim demokratik prinsiplərlə bağlı yetərincə misal və nümunələr göstərmək olar. Tarix boyu Azərbaycan mənəvi həyatında tolerantlıqdan xeyli danışmaq mümkündür.
Müasir dünyada multikulturalizm siyasətinə ikili baxış, iki qütb formalaşmışdır - bədbin və nikbin. Bədbin qütbü Böyük Britaniyanın sabiq baş naziri DavidKameron, nikbin qütbü isə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev formalaşdırmışdır. Bu, bir-birinə əks olan qütblərin formalaşması müasir dünyada baş verən hadisələrin nəticəsidir.
XXI əsrin əvvəllərində bir sıra Qərb ölkələri müəyyən obyektiv və subyektiv səbəblər üzündən cəmiyyətdəki etnik-mədəni müxtəlifliklərin tənzimlənməsində ciddi problemlərlə üzləşdi. Buna cavab olaraq bəzi Qərb ölkələrinin (Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya) başçıları multikulturalizm siyasətinin müasir dövrdə səmərəsiz olması səbəbindən iflasa uğradığını bəyan etdilər. Onlar bu siyasətin səmərəsizliyini ölkələrində məskunlaşmış etnik və dini azlıqların cəmiyyətə inteqrasiya olunmaq istəmədikləri ilə əsaslandırırdılar. Bu dövlətlərin bədbin münasibətlərini 5 fevral 2011-ci ildə 47-ci Münxen Təhlükəsizlik Konfransdakı çıxışında Böyük Britaniyanın sabiq baş naziri David Kameron ümumiləşdirdi. Onun mövqeyi multikulturalizmə qarşı müharibə kimi qiymətləndirildi.
Bu gün Azərbaycanda isə Prezident İlham Əliyev Kameronun bədbin nəticəsinə qarşı duran optimist baxışı və siyasi iradəni nümayiş etdirir. O, Azərbaycan xalqının çoxəsrlik multikultural dəyərlərə malik olması ideyasına arxalanaraq belə bir siyasi bəyanatla çıxış edir: "Bu gün multikulturalizmin dünyada alternativi yoxdur."

Biz bu gün Azərbaycanda multikultural təhlükəsizlik anlayışını ortaya qoyuruq. Multikultural təhlükəsizliyin ümumi mahiyyəti etnik, dini, irqi, mədəni mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bütün xalqların, etnik qrupların mədəni dəyərlərinin qorunması deməkdir. Cəmiyyətin multikultural təhlükəsizliyinin təmin olunması qarşısında yaranan problemlər inkişaf edərsə, bu, etnik, dini, irqi zəmində qarşıdurmalara, münaqışələrə səbəb olar. Son dövrdə Avropanın bir sıra ölkələrində etnik və dini radikalizm, ksenofobiya, antisemitizm, islamofobiya meyllərinin artması qeyd olunanların bariz nümunəsidir.
Multikultural təhlükəsizlik bir sıra prinsiplərdən ibarətdir. Bu prinsiplər dövlətin özünü inamlı, ədalətli, keyfiyyətcə daim yeniləşən bir mahiyyətə malik orqanizm kimi hiss etməsini şərtləndirir. Eyni zamanda bu prinsiplərin qorunması cəmiyyət üzvündə mərhəmət, şəfqət, acıma, başqasını anlama hislərinin də güclənməsinə gətirir.
Multikultural təhlükəsizliyin prinsipləri aşağıdakılardır:
1. Cəmiyyətdaxilindəki bütün dini konfessiyalara və onun nümayəndələrinə dövlət tərəfindən siyasi münasibətin bərabər şəkildə yönəlməsi.
2. Ölkədə mövcud olan milli müxtəlifliyin qorunmasına yönəlmiş dövlət qayğısının formalaşdırılması;
3. Ölkədə mövcud olan etnik-mədəni müxtəlifliyin qorunmasına və inkişafına dövlət və cəmiyyət tərəfindən dəstək verilməsi.

Multikultural təhlükəsizliyin Azərbaycan nümunəsindəki təhlili göstərir ki, onun prinsiplərinə məqsədyönlü şəkildə riayət etdikdə ölkənin həm daxili potensialı öz zənginliklərini ən dərin qatlardan daha həvəslə üzə çıxarır, həm də ölkə öz beynəlxalq imicinə müsbət çalarlar əlavə edir. Bu sonuncu məqam 2016-cı ilin 25-27 aprel tarixlərində Bakıda keçirilmiş Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Sivilizasiyalar Alyansının 7-ci Qlobal Forumunun xarici iştirakçıları tərəfindən dönə-dönə vurğulandı.
Prezident İlham Əliyev ölkədəki multikultural təhlükəsizliyi daha da möhkəmlətmək məqsədilə bir sıra mühüm işlər həyata keçirir. O, ölkədəki etnik-mədəni müxtəlifliklərin tənzimlənməsində multikulturalizm siyasətinə yüksək önəm verir. Bunun bariz nümunəsi kimi ilk növbədə onun 28 fevral 2014-cü il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının millətlərarası, multikulturalizm və dini məsələlər üzrə Dövlət müşavirliyi xidmətinin, 15 may 2014-cü il tarixli Fərmanı ilə Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin yaradılmasını, həmçinin Prezidentin 11 yanvar 2016-cı il tarixli Sərəncamı ilə 2016-cı ilin Azərbaycanda "Multikulturalizm ili" elan edilməsini göstərmək olar. Qeyd olunan təsisatların və sərəncamların hər biri Azərbaycanın multikultural təhlükəsizliyin təmin olunmasına yönəlmişdir. Bir daha Konfransın işinə uğurlar arzulayıram!

Azərbaycan Respublikasının İspaniya Kralllığındakı fövqəladə və səlahiyyətli Səfiri: Anar Məhərrəmov
Hörmətli iştirakçılar və qonaqlar!
Xanımlar və cənablar!


Sülh, tolerantlıq və cəmiyyətin birləşməsində dinin rolunu vurğulamaq məqsədi ilə təşkil olunan “Dinlərin Sülhə və Həmrəyliyə töhfəsi adlı I Konfransın" açılışı ilə əlaqədar sizləri ürəkdən salamlayıram. Hazırkı tədbirin İspaniyada keçirilməsinin səbəbi, məhz 2005-ci ildə Sivilizasiyalar Alyansının İspaniya və Türkiyə Hökumətlərinin təşəbbüsü ilə yaradılmasıdır.
Qeyd etmək istərdik ki, Azərbaycan Hökuməti dini məzhəblərin sülh və mədəniyyətlərarası dialoqa olan qatqısına böyük önəm verir. Gərginliyin azalması, ölkələrin, mədəniyyətlərin və dinlərin bir birinə yaxınlaşması üçün tədbirlərin həyata keçirilməsi məqsədilə, Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərinin beynəlxalq platformaya çevrildiyi hər kəsə məlumdur. 2016-cı ildə BMT Sivilizasiyalar Alyansının VII Qlobal Forumunun, IV Bakı Qlobal Forumunun və V Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumunun təşkilini buna misal olaraq göstərmək olar. Qeyd olunan Forumlarda digər məsələlərlə yanaşı, müasir dövrün problemləri, sülh, multikulturalizm və dinlərarası dialoq naminə münaqişələrin qarşısının alınması kimi məsələlər də müzakirə olunmuşdur.
Yüksək tolerantlıq göstəriciləri ilə Azərbaycan mədəniyyətlərarası dialoq məsələlərində nümunəvi ölkədir. Bu baxımdan, sülh təşəbbüsü daşıyan Nizami Gəncəvi adına Beynəlxalq Mərkəzin, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin yaradılması və 2016-cı ilin Azərbaycanda Multikulturalizm ili elan olunması bu dəyərlərin təşviqi istiqamətində atılan addımlardan bir neçəsidir. Dinin sülh və birliyin möhkəmləndirilməsinə verdiyi töhfəni yüksək qiymətləndirərək, Heydər Əliyev Fondu nəinki Azərbaycanda hətta bütün dünyada dini-mədəni irsin qorunması üçün nəzərdə tutulan layihələri dəstəkləyir.
Heydər Əliyev Fondu ilə Müqəddəs Taxt-tac arasında humanitar sahədə də sıx əməkdaşlıq əlaqələri yaranmışdır. 2016-cı ilin oktyabr ayının əvvəlində Müqəddəs Katolik Kilsəsinin rəhbəri Roma Papası Fransiskin Bakıya səfərinin baş tutması Azərbaycan ilə Müqəddəs taxt-tac arasında yaranmış xoş münasibətlərin bariz nümunəsidir.
Yuxarıda sadalanan bütün faktlar sübut edir ki, Azərbaycan insanlıq dəyərlərini şəxsi dəyərlərdən üstün tutaraq, sülh və həmrəylik naminə dinlərarası dialoqun davam etdirilməsi və təşviqi üçün böyük səylər göstərməkdədir.
Çıxışımı yekunlaşdıraraq, qeyd etmək istərdim ki, dinlərə həsr olunmuş bu tədbir sülh və həmrəyliyə öz töhfəsini vermək məqsədilə öz davamını tapacaqdır. Bir daha iştiraka görə sizlərə öz dərin təşəkkürümü bildirir və gələcək fəaliyyətinizdə uğurlar arzulayıram. Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm.

Valensiya Arxiyepiskopu: Kardinal Antonio Kanizares
Azərbaycandan gələn nümayəndə heyətinin hər bir üzvünü ürəkdən salamlayıram. Bu gün, burada, bizim hamımızın bir araya gəlməmiz çox önəmli bir məqamdır. Bu, cəmiyyətin rifahı naminə əməkdaşlıq və qardaşlıq münasibətlərinin yaradılmasının və dialoqun mövcudluğunun göstəricisidir.
Bir daha sizin hər birinizi salamlayıram, həmçinin İspaniyada akreditə olunmuş diplomatik korpus nümayəndələrini, İspaniya hökumət rəsmilərini, xanım Ədliyyə Nazirinin müavinini və burada, bizimlə bu günü bölüşən hər kəsi bir daha ayrılıqda salamlayıram.
Bu tədbirin keçirilməsinin təşəbbüskarı olan Ali Evsen cənablarını ayrıca olaraq salamlayır və ona dərin hörmətimi çatdırıram. Həmçinin bu tədbirin keçirilməsi təşəbbüsünü dəstəkləyən Azərbaycan Respublikasının İspaniya Krallığındakı Səfirliyi və Mursiya Katolik Universitetinə təşəkkürlərimi bildirirəm.


Digər məslələrlərlə yanaşı, bir birimizi daha yaxşı tanımağa və Azərbaycanla İspaniya arasındakı əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsinə şərait yaradacaq bu tədbirdə iştirak dəvətini böyük məmnuniyyətlə qəbul etmişəm.
Mənə bu imkanı yaratdığınız və qisa olsa da Katolik Kilsəsinin dini məsuliyyətindən asılı olmayaraq, müxtəlif xalqlar arasında sülh və qarşılıqlı anlaşmaya verdiyi töhfə barədə çıxışımı təqdim etməyə imkan yaratdığınız üçün sizə öz dərin minnətdarlığımı bildirirəm.

Bildiyiniz kimi, Katolik Kilsəsi bütün dinlər arasında dialoqun tərəfdarıdır və hesab edir ki, bu dialoq bizə Allahdan gələn bir istəkdir.
Vatikan Şurasında deyildiyi kimi, biz övladlarımızı xristian imanına əsaslanan əməkdaşlıq və dialoq ruhunda tərbiyə etməliyik. Bizim dialoq və dualarımız nifrətin məhəbbətə, təhqirin barışa çevrilməsi üçün yeganə vasitədir.
Dialoq heç bir zaman öz şəxsi fikirlərimizin başqalarına məcburən qəbul etdirmək demək deyil, bu halda o, mədəni və mənəvi dominantlıq forması olardı. Dialoq öz imanımızdan imtina etmək də deyil, əksinə, o, bizdən imanımıza sadiqliyi, digərinin fikirlərinə hörmətlə yanaşmanı, ən müqəddəs olanın müəyyənləşdirilməsini tələb edir. Dinimizdən olmayanın düşmən və rəqib kimi deyil, qardaş kimi qəbul edilməsini şərtləndirir.
Öz imanının gücünə əmin olan kəs, onu zorla digərinə şamil etmir, çünki o bilir ki, həqiqət istər- istəməz öz yerini tapacaq və qəbul ediləcəkdir.
Dinlərin insan cəmiyyətinin rifahı naminə daha çox məsuliyyətin üzərinə götürməsi, bir ümid rəmzidir. Aramızda olan ümumi nöqtələri, oxşarlıqları kəşf etdikcə, bu paylaşılan məsuliyyət hissi daha da artır.
Elə bir insan varmıki, həyatı, həqiqəti, sülhü, azadlığı və ədaləti ən vacib, ali dəyərlər hesab etməsin?
Bizlərdən hansımız Allaha gedən yolun dua, sükut, sadəlikdən keçdiyinə inanmırıq?
Bizlərdən hansımız texniki və elmi təkamülün mənəvi maarifləndirmə ilə bərabər, paralel olaraq aparılmasında maraqlı deyilik? Son olaraq, biz buna qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq olmadan başqa hansı yolla nail ola bilərik?
Bizim inamımız, bütün duaların sülh naminə edilən dualar zəncirinin bir hissəsidir. Bu qəbildən olan təşəbbüslər vasitəsi ilə Tanrımız bizim sülh alətinə çevrilməmiz üçün yeni barış və anlaşma imkanı yaradır.
Dialoq bizi, sülhə kömək edən sadəlik və sevgi ilə düşünüb hərəkət etməyə və bütün xoş məramlı insanlarla eyni bir dünyada yaşamağa hazır olan bir insan olaraq özümüzdə, digərlərinə garşı hörmətin tərbiyə olunmasına çağırır.

2002-ci ildə Bakıya səfər edən və bu ölkənin reallıqları ilə yaxından tanış olmaq imkanı əldə edən Roma Papası II İohan Pavel 1986-cı ildə İtaliyanın ASİS şəhərində keçirilən "Sülh naminə Dua" adlı dünya forumunda çıxışı zamanı demişdir: "Sülh onu yaradanları gözləyir.Gəlin qardaş və bacılarımızın əlini sıxaraq, azadlıq, sevgi, ədalət, həqiqət üzərində sülhün qorunmasına həvəsləndirək".
Sülh yeganə olaraq, fərdlərin əlində deyil, həmçinin xalqlardan da asılı olmalıdır. Məhz xalqlar sülh naminə fəaliyyətlərini insan bərabərliyi və mənəvi dəyərlərə əsaslandırmalıdırlar.
Nitqimi Papanın sözləri ilə davam etdirmək istərdim: "Bu gün dünyada dinlərin zəngin irsinin qorunmasından söhbət gedir. Bu irsin zənginliyinin qorunması, ona sadiqlik, daha sağlam bir cəmiyyətin qurulmasına kömək edir. Artırmaq istədiyimiz qardaşlıq və mübadilə anlayışları dindən öz şəxsi maraqlarında istifadə edən, münaqişələrə rəvac verən, dinin zorakılıq alətinə çevrilməsinə çalışanlar tərəfindən qiymətləndirilməməlidir. Bu, ümumi rifah naminə çalışan, Allaha xoş olan bəndələr tərəfindən dəyərləndirilməli və həyata keçirilməlidir.
Münaqişələrlə dolu bir dünyada dinlər sülh çırağıdır, pisliklər, zorakılıq arasından cücərən ümüd toxumlarıdır, yeganə barış yoludur". Papa həmçinin onu da qeyd etmişdir ki, çox sevimli Qafqaz regionunda dinər keçmişin açılarını unutdurmağa kömək edən aktiv iştirakçılardır və onlara belə olmaqda da davam etmələrini arzulamışdır.
Çıxışımı bitirərək, bu tədbirin təşkilatçılarına, Bütün Qafqazın Şeyxı Allahşükür Paşazadə həzrətləri başda olmaqla, bütün Azərbaycan nümayəndə heyətinə ölkəmizə səfər etdikləri üçün minnətdarlığımı bildirirəm. Allahdan arzu edirəm ki, o, Azərbaycanda birgəyaşayışın daha da faydalı və xeyirli olmasına kömək etsin və bütün dünyaya nümayiş etdirsin ki, tolerantlıq mümkündür və o, cəmiyyətdə fərqli mədəniyyətlərin mənəvi dəyərlərinə hörmətinin nəticəsidir.
Heç kimin ixtiyarı yoxdur ki, dinlərdən zorakılıq, dözümsüzlük aləti kimi istifadə etsin və ya onları təhrif olunmuş bir şəkildə təqdim etsin. Əksinə, din, layiq olduğu bir şəkildə, sülh, sevgi, tolerantlıq və tərəqqi mücəssəməsi kimi təbliğ olunmalıdır.
Bünün dünya müsəlmanları, yəhudi və xristianlar Allah naminə bütün növ zorakılıqlara son qoyulması, hər kəsin sevgi və ədalət yolu ilə addımlamasına çağırış etməlidirlər.
İnteqrasiyaya qapıları açaraq, hər kəsin qəlbinin qapısını və bununla da ümumi bir ümid qapısını açmış oluruq.
Mən əminəm ki, Şərq və Qərb arasında mənəvi qapı olan Azərbaycan, öz şəffaflığını qoruyub saxlayan, sülhsevər bir ölkə olaraq daim qalacaqdır.
Bu yol dinlərin yoludur. Qoy Allah bu yolu uzaqğörənliklə, layiqli bir şəkildə keçməkdə bizlərə yardımçı olsun.

Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin (QMİ) sədri şeyxülislam Allahşükür Paşazadə
O Bir Olan Yaradanın Adı ilə!
Möhtərəm İspaniyanın Ədliyyə Naziri cənab Rafael Katala!
Möhtərəm Valensiya Arxiyepiskopu Kardinal Antonio Kanizares!
Möhtərəm dr. Silverio Niyeto Nunyes!
Hörmətli konfrans iştirakçıları!


Multikultural ənənələr diyarı Azərbaycandan İspaniya xalqına və dövlətinə səmimi salamlar və ən xoş arzuları çatdırmaqdan məmnunam. Uca Yaradanımızın Lütfü ilə baş tutan buğünkü görüşümüzün təşkilatçılarına minnətdarlığımı bildirirəm.
Mötəbər tədbirdə iştirak edən siyasi, ictimai və din xadimlərinə xeyirxah əməllərində Ulu Tanrıdan uğurlar diləyirəm. Fürsətdən istifadə edərək, İspaniyanın Baş Naziri seçilməsi münasibətilə cənab Mariano Rahoyu ürəkdən təbrik edir, onun İspaniya xalqı və dövlətinin rifah və tərəqqisi naminə, dünyada sülh və əməkdaşlıq istiqamətində fəaliyyətinə Uca Yaradanımızdan xeyir-dualar diləyirəm.
Əminəm ki, bugünkü konfrans dünyada sülhün, əmin-amanlığın, multikulturalizmin, dinlər və millətlər arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə öz layiqli töhfəsini verəcəkdir, inşallah. Müxtəlif mədəniyyətlərin bir-birindən bəhrələnməsini O Bir Olan Yaradanımız Özü istəmişdir. Allah-Təala müqəddəs Kitabımız Qurani-Kərimdə buyurur: «Ey insanlar! Biz sizi bir kişi və bir qadından yaratdıq. Sonra bir-birinizi tanıyasınız (öyrənəsiniz) deyə, sizi xalqlara və qəbilələrə ayırdıq. Allahın nəzərində ən üstün olanınız Onun buyurduqlarına əməl edəninizdir» (Hucurat, 13).

Bu gün yaşadığımız həyatın reallıqları dinlərarası və mədəniyyətlərarası münasibətlərdə bu təməl anlayışa riayət etməyin vacibliyini bir daha təsdiq edir. Ekstremizm və terrorizmin tüğyan etdiyi bir zamanda DAİŞ adlı şər qüvvələrin əməlləri, İslama təfriqə salan təkfirçi və digər radikal cərəyanların təxribatları İslamın müqəddəs amallarını ləkələmək məqsədinə xidmət edir. Əfqanıstan, İraq, Fələstin, Liviya, Suriya, Yəmən və digər məkanlarda hərb, iğtişaş, insan qırğını, mədəni irsin məhvi səngimədiyi bir zamanda Avropanın bəzi ölkələrində islamofobiya təzahürləri dərinləşir, məcburi miqrantlara qarşı aqressiv münasibət kəskinləşir. Biz bu halları sivilizasiyalar arasında qütbləşməni dərinləşdirən, radikalizm və ekstremizmə təkan verən amil, dinlərarası və millətlərarası dialoqa vurulan ciddi zərbə kimi dəyərləndiririk.
Möhtərəm Konfrans iştirakçıları! Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Zati-aliləri İlham Əliyev dünya miqyasında multikulturalizm ideyasının fəal təbliğatçısı, mədəniyyətlərarası əməkdaşlığa dair Bakı prosesinin müəllifidir. Bu ilin aprelində Azərbaycanın dövlət rəhbərinin təşəbbüsü ilə BMT Sivilizasiyalar Alyansının növbəti Forumunun Bakıda keçirilməsi də qlobal əhəmiyyətli bir qərar oldu. İspaniyanın sabiq baş naziri Sapateronun həmtəşəbbüsçüsü olduğu bu Alyansın Bakı Forumunda İspaniya dövləti yaxından iştirak etdi.
Bu bir qürurverici həqiqətdir ki, tarixən çoxmillətli, çoxkonfessiyalı ölkə olan Azərbaycanda müsəlmanlarla yanaşı pravoslavlar, katoliklər, yəhudilər və digər etiqad sahibləri əsrlər boyu dinc yanaşı yaşayır, ibadət və mərasimlərini sərbəst şəkildə icra edirlər. Məscid, kilsə, sinaqoq və digər dini məbədlər dövlətimizin dəstəyi ilə təmir, bərpa olunur, yeniləri inşa edilir. Biz hesab edirik ki, müasir dövrdə milli və dini zəmində baş verən münaqişələrə qarşı ənənəvi dinlərin sülh, ədalət, mənəvi-əxlaqi prinsipləri ilə yanaşı, Azərbaycanın bu uğurlu birgəyaşayış modelindən istifadə etmək məqsədə müvafiq olardı.
Dünya katoliklərinin dini lideri - Roma Papası Fransisk həzrətləri Azərbaycana bu yaxınlarda tarixi səfəri zamanı ilk dəfə müsəlman məscidini — Bakıdakı Heydər məscidini ziyarət etməklə həm dinlərarası dialoqa verdiyi önəmi, həm də 2016-cı ili Multikulturalim ili elan etmiş Azərbaycanın dinlər, mədəniyyətlərarası dialoqa töhfələrinə verdiyi ali dəyəri nümayiş etdirdi.

Uca Rəbbin yaratdığı ən böyük dəyər insan həyatıdır və onun xilası ənənəvi dinlərin təlqin etdiyi humanist mənəvi dəyərlərdən keçir. Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş ərazilərində dinc əhaliyə qarşı soyqırım və etnik təmizləmə siyasəti törədilmiş, milyondan artıq qaçqın və məcburi köçkün problemi yaranmışdır. İşğal olunmuş ərazilərimizdə məscid, kilsə, sinaqoq və qəbirstanlıqlarımız məhv edilmişdir. Buna rəgmən paytaxt Bakının mərkəzində erməni kilsəsi təmir olunaraq dini mədəniyyət abidəsi kimi fəaliyyət göstərir. Və biz Qarabağ münaqişəsinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində, beynəlxalq hüquq normaları əsasında ədalətli sülh yolu ilə həllində israr edirik.

Hörmətli konfrans iştirakçıları! Azərbaycan dünyada nadir məkandır ki, dini və məzhəb ayrıseçkiliyinə yol verilmir, burada şiələr və sünnilər eyni məsciddə bərabər ibadət edirlər. Bu, bizim həyat tərzimizdir, təməli Ulu Öndərimiz Heydər Əliyev tərəfindən qoyulmuş, möhtərəm dövlət başçımız İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilən müdrik dövlətçilik siyasətinin bəhrəsidir.
Beləliklə, milli və mənəvi dəyərlərinə sadiq, dövlət-din münasibətlərinin yüksək səviyyədə olduğu, multikultural həyat tərzinin mövcud olduğu demokratik, dünyəvi Azərbaycan — nümunəvi dövlət modelidir. Azərbaycan artıq mədəniyyətlərarası, dinlərarası dialoqa dair mötəbər beynəlxalq tədbirlərin, o cümlədən, Dini Liderlərin Ümumdünya Sammitinin, Sivilizasiyalararası dialoq, Humanitar Forumların keçirildiyi ənənəvi məkana çevrilmişdir. Mədəniyyətlər, dinlərarası dialoqun inkişafında,tolerantlıq ənənələrimizin təbliğində Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın müstəsna xidmətləri vardır.
Qafqaz bölgəsinin dini lideri, MDB Dinlərarası Şurasının həmsədri olaraq, mən hər zaman dinlərarası dialoq və əməkdaşlığın təəssübkeşi və təşkilatçısı olmuşam. Rəhbərlik etdiyim Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi öz fəaliyyətini, dünyanın dini mərkəzləri ilə, o cümlədən Vatikanla əlaqələrini məhz bu məram və istiqamətdə qurur.
Müxtəlif sivilizasiyaların tarixən qovuşduğu, dünya mədəniyyətinə böyuk töhfələr bəxş etmiş qədim İspaniya torpağında bugünkü beynəlxalq tədbirin təşəbbüskarlarına və təşkilatçılarına bir daha xeyir-dualarımı yetirir, qonaqpərvər ispan xalqına tərəqqi və səadət bəxş etməsini Uca Rəbbimizdən diləyirəm.
Qoy Uca Yaradan bugünkü xoşməramlı tədbirimizin işinə rəvac versin! AMİN!

Azərbaycan Respublikasının Dini Qurumlarla iş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri: Mübariz Qurbanlı
Hörmətli konfrans iştirakçıları!
Hörmətli xanımlar və cənablar, əziz dostlar!


Konfransda çıxış edən natiqlər dəyərli fikirlər söylədilər. Mən də üzərimə düşən missiyanı yerinə yetirərək təmsil etdiyim qurum adından burada iştirak edən hər bir şəxsə və konfransa töhfə verən ekspertlərə, dini icmaların nümayəndələrinə öz təşəkkürümü bildirirəm.
Hazırda dünya müqyasında dini ayrı-seçkiliyin gücləndiyi, bəzən dini zəmində qarşıdurmaya bilərəkdən rəvac verildiyi bir zamanda yaşayırıq. Bu səbəbdən dinlər və mədəniyyətlərarası dialoqun bərqərar olması vacib və labüddür.
Tarixən sivilizasiyaların qovşağında yerləşmiş Azərbaycanı bu gün dinlər və mədəniyyətlərarası münasibətlər, ümumiyyətlə, multimədəni cəmiyyət baxımından nümunəvi model kimi qəbul etmək olar. Bu nümunəvi modelin formalaşmasında Azərbaycan xalqının etnik xüsusiyyətləri və bu ərazidə tarixi sosial-iqtisadi şəraitə əsaslanan dinlərarası münasibətlər həlledici rol oynamışdır. Bəzi tarixi məqamları hörmətli konfrans iştirakçılarının diqqətinə çatdırmaq istərdim.

Yəhudilərin Azərbaycanda məskunlaşmasının tarixi 2700 il öncəyə gedib çıxsa da, bu böyük tarixi dövr ərzində onların nə vaxtsa dini ayrı-seçkiliyə məruz qalmasına dair bir dənədə olsun fakt yoxdur. Təsadüfi deyil ki, bu gün Quba rayonundakı Qırmızı qəsəbə yəhudilərin dünyada İsraildən sonra kompakt halda yaşadığı ən böyük tarixi məkandır. Xristianlıq isə Azərbaycanda tarixən aparıcı dinlərdən olmuşdur. Hazırda Azərbaycanda xristianlığın, demək olar ki, əksər cərəyanları təmsil olunmuşdur. Ümumiyyətlə, ölkəmizdə xristianlığın 2 min ilə yaxın yaşı var ki, bu fakta görə Azərbaycanı yalnız xristianlığın meydana çıxdığı bölgə ilə müqayisə etmək olar.

Azərbaycanda xristianlıqla bağlı önəmli məqamlardan biri də bu dinin müxtəlif, hətta biri-birini qəbul etməyən təriqət və məzhəblərinin ölkəmizdə qarşılıqlı hörmət şəraitində fəaliyyət göstərməsidir. Hazırda saylarının az olmasına baxmayaraq, Azərbaycanda katolikliyin tarixi pravoslavlıqla müqayisədə daha qədimdir. Təxmini hesablamalara görə katolikliyin ölkəmizdə tarixi yeddi əsrdən az deyildir.
Azəbaycanda katoliklik orta əsrlərdə yayılmağa başlayıb. Xüsusilə XIV əsrin əvvəllərində missionerlərin fəaliyyəti nəticəsində xristianlığın bu qolu bölgədə inkişaf edib və XVII əsrlərdə Vatikan tərəfindən regiona missionerlər göndərilib. Bu dövrdə Azərbaycanın ən iri şəhərlərində katolik monastrlar, missiya və məktəbləri fəaliyyət göstərib. Bu kilsə mənsublarının ölkəmizdə mövcudolma tarixi haqqında ilkin yazılı məlumatlar XIV əsrə aiddir. 1320-ci ildə fransız rahib Jurden Katalani de Severakın Bakıda və Azərbaycan şəhərlərində olması haqqında məlumatlar var. XIX əsrin ikinci yarısından XX əsrin əvvəllərinə kimi Azərbaycanda katolik xristianlığına və digər qərb kilsələrinə mənsub əcnəbilərin artımı baş vermişdir. Bunun səbəbi neft bumu, Polşa üsyanı iştirakçılarının və Rusiya imperiyasının bütün bölgələrindən katoliklərin Qafqaza sürgün olunmasıdır. Bakıda ilk katolik prixodu XIX əsrin 50-ci illərində yaradılıb. XIX əsrin 80-ci illərində Bakıda katoliklərin sayı min nəfəri ötüb. Sonralar isə Müqəddəs Bakirə Məryəm şərəfinə kilsə (1885-ci ildə) tikilməyə başlayıb və onun fəaliyyəti 1900-cu ildə Çar fərmanı ilə təstiqlənib. Bundan başqa, Bakı qəbiristanlığında 1903-cü ildə Müqəddəs Xaç kilsəsi inşa olunub. Müqəddəs Məryəm kilsəsi sovetlər dönəmində dağıdılıb. Lakin Azərbaycan öz müstəqilliyini əldə etdikdən sonra müxtəlif konfessiyalara mənsub dini ibadət evlərinin tikintisi və bərpası dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərdən biri olmuşdur.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev Bakıda Katolik kilsəsinin tikilməsi üçün torpaq sahəsi ayırmışdır. Papa II İohan Pavelin Bakıya səfəri zamanı həmin ərazi Papa tərəfindən təqdisedilib. Hazırda Azərbaycan Respublikasında Katolik kilsəsinin apostol perfekturası dini qurumu fəaliyyət göstərir.
Tolerantlıq simvolu sayılan Bakıda şəhərin mərkəzində bir kilometr radiusda məscid, kilsə və sinaqoqlara rast gəlmək mümkündür. Və yaxud Azərbaycanın Xudat adlı kiçik əyalət şəhərində 21 xalqın nümayəndəsi yaşayır.

Bunun əsas səbəbi və sirri odur ki, azərbaycanlılar say baxımından üstünlük təşkil etsələr də, digər dini və etnik qrupları assimilyasiya etməyə çalışmamışlar, onların mədəniyyətlərinə hörmət bəsləmiş və bərabər hüquqda mədəniyyətlərin harmoniyasını yarada bilmişlər. Əgər belə olmasaydı, Qafqaz Albaniyasının və Alban kilsəsinin mənəvi və hüquqi varisi sayılan udinlərin yaşadığı Qəbələ rayonunun Nic qəsəbəsi İslam dini Azərbaycanda yayıldıqdan sonra bölgədə etnik və dini icma kimi bu günə qədər gəlib çatmazdı.
Bu təkcə məscidlərə aid deyil. XX əsrin əvvəllərində azərbaycanlı messenat, müsəlman Hacı Zeynalabdin Tağıyevin vəsaiti ilə tikilmiş Jen Mironosets pravoslav kilsəsi XXI əsrdə olunmuşdur. Eyni zamanda Bakıda Şərqi Avropanın ən böyük sinaqoqu inşa edilmişdir. Bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən böyük tarixə malik dini məbədlərimizin bərpası və xalqımızın istifadəsinə verilməsi sahəsində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilməsi dövlətimizin məqsədyönlü siyasətinin tərkib hissəsidir. Ölkə prezidentinin müvafiq sərəncamları ilə dini icmalara dövlət büdcəsindən maliyyə yardımı göstərilir. Yalnız 2016-cı ildə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən müsəlman və qeyri-müsəlman dini icmalara dövlət büdcəsindən 1,8 milyon manat maliyyə yardımı ayrılmışdır. Hazırda ölkədə 2 mindən çox məscid, 14 kilsə və 7 sinaqoq fəaliyyət göstərir. Eyni zamanda müsəlmanların çoxluq təşkil etdiyi ölkəmizdə 27 qeyri-müsəlman dini icması mövcuddur. Azərbaycan həm də dinlər və mədəniyyətlərarası dialoq üçün mühüm məkana çevrilmişdir. Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə hər iki ildən bir ölkəmizdə Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu keçirilir. Burada dünyanın ən nüfuzlu elm, din, siyasi və ictimai xadimləri iştirak edir. 2016-cı ildə Bakıda BMT Sivilizasiyalar Alyansının 7-ci Qlobal Forumu və Humanitar Forum keçirilmiş və burada dünyanın hər yerindən olduğu kimi,İspaniyadan da yüksək səviyyəli nümayəndələr iştirak etmişlər. Ancaq təəssüflə qeyd edilməlidir ki, regionun başqa təmsilçisi - təcavüzkar Ermənistan Azərbaycan xalqının milli mentalitetindən irəli gələn başqa dinlərə və xalqlara münasibətdə dözümlülükdən sui-istifadə edərək, dövlət səviyyəsində etnik təmizləmə və işğalçılıq siyasəti aparır. Bu işğal nəticəsində təkcə insanlarımız deyil, tarixi-dini abidələrimiz və digər mədəniyyət nümunələrimiz də erməni təcavüzünün qurbanına çevrilmişdir. Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərində minlərlə tarixi-dini abidə məhv edilmişdir. Buna baxmayaraq, Azərbaycan tərəfi tolerantlıq nümayiş etdirir və bunun nümunəsi olaraq hazırda Bakı şəhərində mövcud olan erməni kilsəsi Azərbaycan hökuməti tərəfindən bərpa edilmişdir. Biz sülh istəyirik, Dağlıq Qarabağ münaqişəsində erməni tərəfinin din amilini təbliğat kimi istifadəsini qəbul etmirik.

Əziz dostlar, hörmətli tədbir iştirakçıları!
Qeyd edim ki, Azərbaycanın tolerant və multikultural təcrübəsinin yayılması ideyası təkcə azərbaycanlıların yox, həm də beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrinin, diplomatların və nüfuzlu din xadimlərinin ümumi təşəbbüsüdür. 2002-ci ildə Roma papası II İohann Pavel və 2016-cı ildə isə Roma papası Fransisk Azərbaycana rəsmi səfər etmişlər. Vatikanın dövlət katibi Tarçizio Bertoninin "Azərbaycan Avropaya təkcə neft, qaz yox, həm də tolerantlıq ixrac etməlidir" fikri bunun bariz nümunəsidir.
ümid edirəm ki, "Dinlərarası dialoqun sülhə və multikultural həyata töhfəsi" adlı konfransın Avropanın heyrətamiz ölkələrindən biri olan İspaniyada keçirilməsi iki ölkə arasında bu sahədə təcrübə mübadiləsinin sürətləndirilməsi və Azərbaycanın nümunəvi təcrübəsinin öyrənilməsi baxımından da çox əhəmiyyətli olacaqdır.
Çıxışımın sonunda konfransın təşkilatçılarını bu yüksək səviyyəli tədbir münasibətilə təbrik edir, hər birinizə işlərinizdə uğurlar və cansağlığı arzulayıram. Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm.

Rus Pravoslav Kilsəsinin Bakı və Azərbaycan Yeparxiyasının arxiyepiskopu Aleksandr İşein
Азербайджан – страна с богатой культурой, древней историей, красивыми традициями и тонким религиозным чутьем. Исторически в Азербайджане проживали представители разных религий: зороастрийцы, христиане, иудеи и мусульмане. Азербайджанский народ всегда был терпим к другим религиям и относился к ним уважительно. Это национальная черта азербайджанского народа, его менталитета.
В Конституции Азербайджанской Республики закреплено положение о равенстве всех религий перед законом. Государство выступает гарантом прав и свобод каждого гражданина независимо от религиозной и национальной принадлежности. В Азербайджане нет религиозных или национальных улиц, кварталов. В одном дворе, в одном доме живут представители разных национальностей и религий. Много смешанных браков. Каждый с уважением относится к религиозным чувством другого человека. Во всех сферах государственной жизни, в правительстве, Милли Меджлисе, бизнесе, образовательных учреждениях присутствуют представители разных национальностей и религий.
Удачная модель взаимоотношений в сфере «государство – религия» имеет свои положительные результаты. Широко празднуются религиозные праздники всех традиционных религий, проводятся реставрации религиозных зданий, построены новые современные синагоги для нужд религиозных общин евреев, реставрируются православные храмы, построен Православный религиозно-культурный центр Бакинской епархии.

Положительная динамика развития межрелигиозного диалога характеризуется не только усилиями государственной политики, но и желанием самого народа жить в мире и добрососедстве.
Исторический опыт, накопленный многонациональным азербайджанским народом в области построения межрелигиозного и межкультурного диалога, активно используется Азербайджаном в деле укрепления мультикультурного общества.
О высоком уровне межрелигиозного диалога свидетельствуют не только слова представителей религиозных общин Азербайджана, но и неправительственных организаций Европы. В 2013 году ими был подготовлен отчет о жизни немусульманских религиозных общин Азербайджана, который был презентован в Европарламенте.

Bakı dağ yəhudiləri dini icmasının başçısı Milix Yevdayev
Dəyərli konfrans iştirakçıları!

Azərbaycanda əsrlər boyu bütün dinlərin,xalqların nümayəndələri sülh,ləyaqət,mehribanlıq şəraitində yaşamışlar, bu gün də belədir.
İctimai-siyasi quruluşdan asılı olmayaraq bizim diyarımızda həmişə sivilizasiyalar qovuşub,həmişə Azərbaycan şərq ilə qərb arasında körpü rolunu oynamışdır. Bu,həm coğrafi,eyni zamanda mənəvi körpüdür. Azərbaycanda bütün dinlərin tarixi abidələri qorunub bərpa edilir.O cümlədən,məsciddlər, kilsələr və sinaqoqlar.
Bu gün ölkəmizdə dinlərarası,xalqlararası,millətlərarası münasibətlər nümunəvi xarakter daşıyır. Bunu təkcə mən demirəm.Azərbaycan reallıqları ilə tanış olan bütün xarici nümayəndələr də bunu qeyd edirlər.
Biz bir çox təşəbbüsləri irəli sürmüşük. Onların arasında "Bakı prosesi" artıq dünyada böyük şöhrət qazanmışdır. "Bakı prosesi" 2008-ci ildə başlamışdır.

Azərbaycan nadir ölkələrdəndir ki,həm Avropa şurasına, həm İslam əməkdaşlıq Təşkilatına üzvdür. Bu gün ölkəmizdə "Bakı prosesi" çərçivəsində bir çox beynəlxalq tədbirlər keçirilir. Onlardan:
- Dünya Dini Liderlərinin Zirvə görüşü;
- Bakı Beynəlxalq Humanitar Forumu;
- 2 ildən bir Azərbaycanda Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu.

Bu təşəbbüslərin bir məqsədi var ki,bütün dinlərin nümayəndələri bir-biri ilə əməkdaşlıq etsinlər,qarşıdurmaya yol verilməsin.
Bizim bu sahədəki uğurlu fəaliyyətimizi nəzərə alaraq BMT qərar qəbul etmişdir ki,bu beynəlxalq qurumun Sivilizasiyalar Alyansının VII Qlobal Forumu Bakıda böyük müvəffəqiyyətlə keçirdik.
Əfsuslar olsun ki, dünyanın müxtəlif yerlərində dini,milli zəmində müharibələr,qarşıdurmalar güclənir. Biz isə belə təşəbbüsləri irəli sürərək göstəririk ki, birgə yaşamaq mümkündür və bir-birinə hörmət etmək lazımdır.
Öz dininə hörmət edən mütləq başqasının dininə də hörmətlə yanaşmalıdır.

Bu il Azərbaycanda "Multikulturalizm ili" elan edilmişdir. Bizim üçün multikultralizm həm həyat tərzidir, həm dövlətimizin apardığı siyasətdir.
Bu ideyaların təbliği işində Azərbaycan dünya miqyasında çox önəmli rol oynayır. Əfsuslar olsun ki , bəzi xadimlər ,siyasətçilər liderlər multikulturalizmlə bağlı bədbin fikirlər söyləyirlər ki,multikultralizm iflasa uğrayıb,bunun gələcəyi yoxdur. Bu çox təhlükəli və yalnış fikirlərdir.
Biz isə Azərbaycanda sübut edirik ki, multikultralizm yaşayır,inkişaf edir və ölkəmizi irəliyə aparır.
Multikultralizmin ünvanlarından biri Azərbaycandır. Fəxr edirik ki, biz çoxmillətli,çoxkonfessiyalı ölkəyik. Azərbaycanda bütün dinlərin nümayəndələri ləyaqətlə yaşayırlar. Onlar ölkəmizin dəyərli vətəndaşlarıdır və bizim ümumi inkişafımıza böyük töhfələr verirlər.

Rvdmo. Mons Vladimir Fekete, Prefecto Apostólico-Ordinario de la Iglesia Católica en Azerbaiyán
Permítanme expresar mi agradecimiento por la invitación a esta reunión y por el hecho de que se me dio la oportunidad de compartir con ustedes mi experiencia personal.
La Iglesia católica en Azerbaiyán es una de las minorías religiosas en este país predominantemente musulmán. Como representantes de esta "pequeña delegación" - en las palabras del Santo Padre Francisco, pronuciadas hace un mes en Bakú - Uno mi voz a lo que se ha dicho por los oradores anteriores, el arzobispo ortodoxo Aleksander y Milik Yevdayev, jefe de la comunidad judía . Ellos hablaron de la vida cotidiana en Azerbaiyán desde el punto de vista de los cristianos ortodoxos y la comunidad judía. Se habló del diálogo interreligioso, que se desarrolla en nuestro país basándose en los principios de respeto mutuo y la tolerancia. No puedo hacer otra cosa que confirmar: Este diálogo interreligioso en la última década ha crecido gracias a las reuniones de los líderes de las religiones tradicionales en Azerbaiyán, en las reuniones regulares comparten el espíritu de hermandad y co-responsabilidad por el futuro del país. Junto con el estimado Sheikh del los musulmanes del Cáucaso Allahshukur Pashazade, que tiene una gran autoridad en los círculos gubernamentales y de la sociedad civil, tratamos de encontrar y desarrollar esas formas de cooperación que podrían contribuir al fortalecimiento de los valores espirituales en nuestro país laico y así contribuir la construcción de una profunda relación interpersonal entre los miembros de diferentes grupos religiosos.
La Providencia ha regalado a todos nosotros la ocación de vivir este periodo histórico tan turbulento, pleno de desafíos, pero al mismo tiempo, muy esperanzador para el futuro. En los últimos tiempos ,estamos viviendo notables cambios en el ámbito de economía, cultura, y sociopolítica. Estamos observando el crecimiento de las tensiones entre la realidad que es fruto del proceso de la globalización y las tendencias para mantener la propia cultura o la propia identidad, surgida como resultado de la llegada de los refugiados y los migrantes con sus expectativas y necesidades, que infunde miedo en muchos residentes locales que no quieren perderse su herencia e identidad. De hecho multiculturalismo se ha convertido en una realidad en muchos países europeos, pero al mismo tiempo se sienten cada vez más las voces políticas que descalifican esta política multicultural. La coexistencia de diferentes grupos religiosos y étnicos trae consigo nuevos retos y expectativas. En esta realidad hay una creciente urgencia de encontrar modelos de desarrollo sostenible para la civilización actual.
La Jornada que estamos presenciando ahora sobre el diálogo interreligioso y su contribución a la Concordia y a la Paz es uno de ellos. Estas iniciativas deben apoyarse al diálogo interreligioso - no sólo como una teoría académica, pero sobre todo como una práctica de la vida cotidiana. Damas y caballeros, me gustaría destacar brevemente tres momentos que creo que son muy relevantes para el tema de nuestra reunión.

1. Eliminar la ignorancia y los prejuicios. La Biblia nos enseña que desde el principio el diablo es un enemigo del hombre. Él está sembrando la desconfianza en los corazones de los hombres y las divisiones para separar el uno del otro. El hombre religioso es quien quiere liberarse de las tentaciones del diablo, y buscar a Dios y su voluntad. Se entiende que la principal tarea del hombre en la tierra es descubrir las huellas de Dios y su obra en el mundo; Él sabe que Dios le pidió que construya una civilización del amor y la comprensión de todas las personas. En mi opinión, el miedo a lo desconocido, y los prejuicios sobre lo que sabemos superficial o de una manera completamente equivocada, son los principales obstáculos a nuestra capacidad de escuchar a los demás, hablar con ellos y tratar de entenderlos.
Llegué a Azerbaiyán hace siete años y, por primera vez en mi vida que me encontraba directamente con el Islam. Toda mi vida había vivido en Europa Central, en Eslovaquia, donde me encontraba con el mundo musulmán en ocasiones puntuales . Mi conocimiento del Islam fue casi nulo,. Durante los primeros años en Azerbaiyán he dedicado mucho tiempo al estudio del Corán y otras fuentes, que me ayudaron a acercarme a esta religión. Creo que este estudio, y la convivencia con los musulmanes me han ayudado a abrir mi corazón y aprender a dialogar con ellos.

2. Estar orgullosos de sus creencias y respetar la libertad de elección del otras personas. Dios quiere que el hombre aprenda a desarrollar sus relaciones con otras personas y con el conjunto de la creación de acuerdo con la ley que él mismo ha escrito en su corazón y se aclaró gradualmente en la historia de la humanidad. Dios respeta la libertad humana y la elección de la dirección de su vida. Una de las muchas causas de las tensiones y los conflictos religiosos parece ser la siguiente: demasiado énfasis en la exclusividad o la superioridad de la propia religión.El desprecio o la persecución de aquellos que tienen una fe distinta a la suya. La creencia en que mi fe es precisamente es mi derecho y la auténtica parte de mi riqueza interior. El conjunto de valores y creencias mediante el cual una persona se identifica es el valor más alto. Pero, en cualquier caso, es necesario reconciliar sus creencias religiosas o filosóficas con el respeto a los derechos de otras personas, a los que no creen o están viviendo de acuerdo con la religión o diferentes valores. Por desgracia, no siempre sucede que el hombre orgulloso de sus creencias religiosas es capaz de recibir o estimar los que no comparten con él las mismas creencias.
Pero en nuestro mundo tan globalizado y multicultural, esta capacidad es cada vez más importante para ser capaces de vivir juntos. Con gran agradecimiento a Dios me di cuenta de que mis homólogos, los líderes de los principales grupos religiosos tradicionales en Azerbaiyán, lo han entendido muy bien. Es alentador saber ,que mis hermanos respetan mis creencias y mis valores religiosos, aunque fueran agenos a su creencia, y que esto no excluye que puedan trabajar conmigo en lo que nos une. Este es un empuje fuerte para mí descubrir los valores asociados a sus religiones y buscar oportunidades para el enriquecimiento mutuo y la colaboración.

3. Prestar la atención a la formación de los líderes religiosos. Dios ha creado al hombre como un ser social, y la vida comunitaria conduce inevitablemente a la necesidad de estructuras de poder y autoridad. El ejercicio de la autoridad depende en gran medida de la educación y las cualidades morales de la persona . Esto tiene también su impacto en la vida religiosa. Además de la dimensión personal de la relación con Dios en las diferentes religiones tienen su función particular, las diferentes formas de autoridad espiritual de los líderes religiosos. Esto no es sólo una cuestión del pasado. Creo que incluso en la sociedad democrática contemporánea las palabras y el ejemplo personal de los líderes religiosos tienen una fuerte influencia en el grupo de creyentes. Y aquí son nuestra responsabilidad y nuestra esperanza. Si los fieles ven que sus líderes espirituales son coherentes en la vida personal y la pública, que son consistentes en sus palabras y acciones, que no actúan bajo la influencia de la pasión o debilidad, pero buscan el bien común y la voluntad de Dios - en ese caso serán capaces de aceptar las ideas propagandadas por los líderes, convirtiéndose en los mejores creyentes y en los mejores ciudadanos.
Que Dios nos ayude a todos aquellos que somos responsables de nuestra comunidad para ser buenos pastores y líderes responsables, con ganas de aprender y de actuar de acuerdo con el plan de Dios para el bien y para el crecimiento de toda la familia humana. Gracias por su atención!

Bakı Dövlət Universitetinin rektoru: Abel Məhərrəmov
Dəyərli Konfrans iştirakçıları!

Tarixi İpək Yolu üzərində, Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşən Azərbaycan əsrlər boyu fərqli sivilizasiyaların bir araya gəldiyi məkan olmuşdur. Burada həmişə milli-mədəni rəngarənglik mühiti formalaşmış, müxtəlif millətlərin və konfessiyaların nümayəndələri sülh, anlaşma və dialoq şəraitində yaşamışdır. Azərbaycan multikultural cəmiyyətin tipik xüsusiyyətlərini daşıyır. Fərqli mədəniyyətlərin kəsişmə nöqtəsində yerləşən ölkəmiz Avropa və Yaxın Şərq sivilizasiyalarının özünəməxsus xüsusiyyətlərini birləşdirir. Burada islam dininin iki mühüm qolu olan şiə və sünni islamının, çoxsaylı müsəlman məzhəb və təriqətlərinin davamçıları ilə yanaşı, yəhudi və xristian dini icmaları geniş təmsil olunmuşdur. Həm də yəhudilik və xristianlığın ayrı-ayrı cərəyanları etnik tərkib və say etibarilə müxtəlif icmalar halında ölkəmizin ictimai və mədəni həyatında yer tuturlar.
Qloballaşma prosesi dünyanın təkcə iqtisadi mənzərəsini deyil, ictimai, siyasi və mədəni mənzərəsini də dəyişdirmişdir. Texnoloji inkişafla birlikdə informasiyasının əldə olunmasının asanlaşması müxtəlif millətlərin və dinlərin bir-biri ilə daha yaxın münasibət qurmağa başlaması ilə nəticələnmişdir. Necə deyərlər, dünya "qlobal bir kəndə" çevrilməkdədir. Artıq fərqli mədəniyyətlərin nümayəndələri nəinki qonşuluqda, hətta eyni evin daxilində yaşayırlar. Bu da öz növbəsində bəşər cəmiyyəti üçün yeni birgə yaşayış forması yaranmasını zəruri edir. Məntiqi olaraq fundamental dəyər kimi sülh və əmin-amanlıq anlayışlarının əhəmiyyəti artır. Bu anlayışlar bəşər cəmyyətinin harmoniya halında inkişafını və böhran vəziyyətindən birgə daha uğurlu çıxmasını şərtləndirən amillərdir.

Bəşər tarixi minilliklər boyu saysız-hesabsız müharibələrin şahididir. Amma dünya nə qazanıbsa, sülhdən, bunun nəticəsi olan tərəqqidən,mədəniyyətdən qazanıb. Dünyamızın gələcəyi də sülhdən, mədəniyyətlərin dialoqundan, ünsiyyət və anlaşmadan, fərqliliklərimizi ayrılıq deyil, zənginlik kimi görmək bacarığımızdan çox asılıdır. Bu baxışların formalaşmasında dinlərin rolunu ayrıca qeyd etmək lazımdır. Dinin insanlar tərəfindən doğru dərk edildiyi zaman bu dəyərlərin sülh zəmanətçisi olduğunu anlamaq çətin deyil. "Sivilizasiyalar toqquşmasının" hökm sürdüyü müasir dövrümüzdə müxtəlif dinlərə mənsub adamlara qarşı dözümlülük nümayiş etdirmək vacibdir. Bu, nəinki çox yüksək mənəvi dəyər, eləcə də demokratik rejimin zəruri göstəricisi deməkdir. Dünya birliyi tərəfindən hər bir dinə hörmət bəsləmək kimi önəmli bir dəyər cəmiyyətin bütövlüyünün əsas şərtlərindən biridir.
Bir daha qeyd etmək istərdim ki, Azərbaycan tarixən müxtəlif dinlərin və mədəniyyətlərin qovuşduğu bir məkan olmuşdur. Burada tarix boyunca zərdüştilik, yəhudilik, xristianlıq və islam kimi dünyanın böyük dinləri yayılmışdır. Tarixdə olduğu kimi günümüzdə də bu vəziyyət eynilə davam edir. Azərbaycan dünyanın nadir ölkələrindən biridir ki, burada heç vaxt anti-semitizm olmamışdır. Ümummilli lider Heydər Əliyev bu reallığı “Azərbaycanın ən başlıca sərvətlərindən biri, bəlkə də ən başlıcası qədimlərdən bu torpaqda yaşayan, öz taleyini, öz həyatını bu torpağa bağlayan müxtəlif dinlərə etiqad edən adamlardır" şəklində ifadə etmişdir. Hal-hazırda ölkəmizdə üç İbrahimi dinin nümayəndələri birlikdə yaşayır və aralarında ictimai zəmində heç bir problem yaşamırlar. Torpaqlarımızın 20%-nin Ermənistan tərəfindən işğal olunmasına, bir milyon vətəndaşımızın öz torpaqlarından zorla çıxarılmalarına, işğal altındakı ərazidə Azərbaycanlılara məxsus çox sayda dini və mədəni abidələrin dağıdılmasına baxmayaraq, Bakı başda olmaqla Azərbaycanın bir çox yerində erməni kilsələri qorunur və hətta lazım gəldikdə təmir olunur. Bu Azərbaycan dövlətinin və xalqının başqa xalqlara qarşı tolerant münasibətinin göstəricisidir. Azərbaycan qanunları mənşəyindən, milliyyətindən, dinindən və dilindən asılı olmayaraq hər kəsin hüquq və azadlıqlarının bərabərliyinə təminat verir. Azərbaycanın din sahəsində apardığı siyasət fikir və söz azadlığı, vicdan azadlığı üzərində qurulub. Dövlətin dini siyasəti həmçinin beynəlxalq hüququn prinsipləri və normalarına, Azərbaycanın qoşulduğu beynəlxalq müqavilələrə, ölkə Konstitusiyasına və digər normativ-hüquqi aktlara əsaslanır. Hökumətin din sahəsində apardığı siyasət, vətəndaşların etiqad azadlığı haqqını təmin etmək sahəsində həyata keçirdiyi tədbir və qərarlar öz müsbət bəhrələrini verməkdədir.

İndi tolerantlıqdan çox danışılsa da, bəzi hallarda bu anlayış düzgün müəyyənləşdirilmir. Bu, öz dəyərlərindən imtina etmək, kosmopolitizm, qloballaşmanın hər hansı bir hissəsi deyil. Tolerantlıq ilk növbədə öz dəyərlərinə və xalqına bağlılıq, öz dininə və başqa dinlərə də hörmətdir. Bu, bir-birinə dözmək deyil, əksinə əlaqələrin, münasibətlərin və anlaşmanın daha çox olmasına xidmət etməkdir. Bu gün bəzi kütləvi informasiya vasitələrində açıq antiislam təbliğatı aparılır. Lakin Azərbaycanda multikultiralizm, tolerantlıq sahəsində görülən böyük işlər İslamın sülh dini olduğunu bir daha sübut edir. Nəticə olaraq qeyd etmək mümkündür ki, müxtəlif mədəniyyətlərin nümayəndələrinin bir-birlərinə qarşı tolerant münasibətinin təmin edilməsi multikultural dəyərlərin bütün dünyada təbliği ilə mümkündür. Burada təhsil sistemlərinin monokultural əsaslardan multikultural əsaslara keçməsi xüsusi rola malik ola bilər. Bu mövzuda böyük təcrübəyə malik olan Azərbaycan modelin öyrənilməsi də qeyd olunan dəyərlərin bütün dünyada təbliğinə və tətbiqinə xüsusilə töhfə verə bilər. Diqqətinizə görə sağ olun.

Intervención del Excmo. Sr.D. Javier Herrera Canturri, Director General de Cooperación Jurídica Internacional y Relaciones con las Confesiones del Ministerio de Justicia de España
Muy buenas tardes a todos!

Permítanme que inicie mi intervención agradeciendo a la Universidad Católica de Murcia y a la Embajada de Azerbaiyán la invitación para participar en estas Jornadas Internacionales sobre las Religiones y su contribución a la Concordia y a la Paz, agradecimiento que querría personalizar en el Padre Silverio Nieto, miembro de la Comisión Asesora de Libertad Religiosa del Ministerio de Justicia y buen amigo de quien les habla, gracias a cuya gentileza voy a tener la oportunidad de hacer ante ustedes algunas reflexiones en relación con la temática de las Jornadas, así como exponerles sucintamente el marco jurídico de la libertad religiosa en España, que creo no exagerar si lo defino como un buen modelo de convivencia y de integración. Y deseo comenzar destacando que la celebración de unas jornadas dedicadas al papel de las religiones como elemento vertebrador de las sociedades y como herramientas para la concordia y la paz, me parece de máxima actualidad y necesidad en los tiempos y circunstancias actuales, pues no en vano, algunos de los conflictos que con enorme virulencia se desarrollan hoy en día en algunos países y regiones el mundo, tienen por base la intolerancia ideológica y religiosa derivadas de la inexistencia de un marco jurídico y social que facilite una convivencia armónica entre todas ellas.

Por ello, quienes desde el gobierno de España tenemos encomendada la gestión de la diversidad religiosa, estamos convencidos de que el establecimiento de un marco legal adecuado, de derechos y deberes, para los practicantes de las distintas confesiones (o para quienes no practican ninguna) es un requisito indisociable para una convivencia pacífica, y es el sustrato básico de una sociedad tolerante y plural. Tal como ya ha señalado la Secretaria de Estado en su intervención, fue el Presidente norteamericano Franklin Roosevelt, en su célebre Discurso de las Cuatro Libertades, pronunciado en enero de 1941, quien definió la libertad religiosa como "la libertad de cada persona de venerar a Dios, a su propio modo y en cualquier lugar del mundo". Aforismo que, de alguna manera, completó 50 años más tarde el Presidente Clinton cuando dijo, refiriéndose a los EEUU, que "Poseemos en este país la mayor libertad religiosa en el mundo, incluyendo la libertad de no creer".
Cuando Roosevelt pronuncia su discurso, el mundo estaba sufriendo (aunque muchas de las atrocidades que después nos han sobrecogido aún no eran conocidas) algunos de los más cruentos ataques a la dignidad humana hasta entonces conocidos. Y al finalizar la guerra, se hizo necesario asentar los cimientos de un nuevo orden mundial, en el que la causa de los derechos humanos se debía convertir en el motor del nuevo camino. Con esa idea surge la Carta de San Francisco que, sobre las cenizas de la antigua Sociedad de Naciones, alumbra a la actual Organización de las Naciones Unidas.

Y desde entonces, quizás uno de los objetivos más importantes que se le han planteado al derecho internacional y supranacional, ha consistido en otorgar protección a aquellas personas que, por razones estructurales, son objeto de discriminación bajo el derecho interno de sus países. Y así ha ocurrido desde luego en el ámbito jurídico de la Unión Europea, al igual que en el de NNUU y otros organismos internacionales, como el Consejo de Europa o la OSCE, cuyos textos legales, aunque con diferentes grados de coerción según los casos, incluyen un conjunto amplio de normas que protegen a las personas integrantes de las minorías, entre ellas de las religiosas.Y para que esta concepción de la libertad religiosa se instale en nuestras sociedades resulta necesario, como ya se ha dicho en intervenciones anteriores, aceptar el pluralismo y la diversidad como valores constitutivos de las sociedades abiertas.
Así lo ha señalado el Papa Francisco al decir que "la libertad religiosa es un derecho fundamental que da forma a nuestro modo de interactuar, social y personalmente, con nuestros vecinos, principalmente con aquellos que tienen creencias religiosas distintas a la nuestra". Pero dicho lo anterior, conviene también decir en este punto que, si bien el pluralismo religioso es absolutamente necesario, imprescindible y enriquecedor; y que no cabe duda de que es deseable establecer una legislación internacional básica al respecto, unas pautas mínimas comunes de general aplicación y respeto, hay que tener presente que en esta defensa de la libertad religiosa es esencial tomar también en consideración la idiosincrasia de cada nación y de cada sociedad, pues el hecho religioso, en su vertiente no sólo moral o espiritual, sino también cultural, es uno de los que se encuentran más arraigados en el conjunto de las sociedades.

Y me refiero aquí de nuevo al Papa Francisco cuando en 2015, en una intervención en el Independence Mall de Filadelfia, la cuna de la Independencia norteamericana, señaló que "La libertad religiosa, por su naturaleza, trasciende los lugares de culto y la esfera privada de los individuos y las familias. El hecho religioso, la dimensión religiosa, no es una subcultura, es parte de la cultura de cualquier pueblo y de cualquier nación". Por ello, es necesario que toda regulación del fenómeno religioso, si quiere ser efectiva, contemple esas particularidades y las refleje debidamente en los respectivos ordenamientos jurídicos.
Pues bien, en este contexto y con estos condicionamientos, creo poder afirmar que la España contemporánea es uno de los países que ha intentado con más acierto otorgar al individuo y a las confesiones un régimen jurídico de libertad, independientemente de la creencia de que se trate, y con un status equiparable dentro del ordenamiento interno. Por hacer un brevísimo repaso histórico para los asistentes que no estén tan familiarizados con nuestro pasado, permítanme destacar que nuestro país tiene una tradición y una historia abrumadoramente católicas, lo que ha hecho que salvo en el brevísimo período de tiempo de las dos repúblicas (en el siglo XIX la 1ª y en los años 30 del siglo XX la 2ª) y hasta la llegada de la actual democracia (en los años 70 del siglo pasado), el ejercicio de cultos distintos del católico ha encontrado grandes dificultades para su práctica.
No fue sino hasta la Ley de Libertad Religiosa de 1967 cuando se abrió una cierta ventana de libertad, libertad que no se concretó, sin embargo, hasta la llegada de la transición política tras el fin del régimen político anterior. Hasta entonces, podemos decir que regía en España un sistema de identificación o de vasos comunicantes entre la Iglesia Católica y el Estado. Había en España algo así como una religión oficial, o una religión de Estado.

Pero la libertad religiosa, concebida tal como la definió el Presidente Roosevelt en el antes mencionado Discurso de las Cuatro Libertades, no quedó consagrada hasta la promulgación de la Constitución Española de 1978, que la define como un derecho fundamental. En un brevísimo repaso de nuestro texto constitucional, podemos observar que el artículo 16 garantiza la libertad ideológica, religiosa y de culto para el individuo y las comunidades sin más limitación, en sus manifestaciones, que la necesaria para el mantenimiento del orden público protegido por la ley.Afirma a continuación que nadie podrá ser obligado a declarar sobre sus creencias. Y finalmente, establece como modelo un Estado no confesional en el que se tendrán en cuenta las creencias religiosas de la sociedad y donde los poderes públicos mantendrán relaciones de cooperación con las distintas confesiones religiosas.
Pero no es éste el único artículo de la Constitución que se refiere al fenómeno religioso. El artículo 16 ha de ser puesto en relación con aquellos otros, como el art. 9, que atribuye a los poderes públicos la responsabilidad de promover las condiciones para que la libertad y la igualdad del individuo y de los grupos en que se integra sean reales y efectivas; o el 14, que proclama la igualdad religiosa; o el 27 que reconoce el derecho de los padres a elegir la formación religiosa o moral de sus hijos. Y junto a estos artículos, existen otros que también van a influir sobre el diseño de nuestro modelo, como son los referidos a la libertad de cátedra, a la libertad para las personas físicas o jurídicas de creación de centros docentes, etc.
En este contexto, podemos decir, de forma esquemática, que de nuestra Constitución se derivan cuatro principios que serán la guía de las relaciones entre el Estado y las Iglesias:
1) En primer lugar, el principio de libertad religiosa. Libertad religiosa que es entendida tanto como un derecho fundamental que le es reconocido a los individuos y a los grupos, como una actitud que el Estado adopta frente al fenómeno religioso.
2) El segundo principio es el de neutralidad y no confesionalidad. El Estado ha de ser imparcial frente a las diferentes opciones religiosas, de manera que profesar una religión no ha de entenderse como algo que el Estado pueda ejercer o imponer, sino que se ejerce de forma libre, tanto en el ámbito individual como en el colectivo.
3) El tercer principio sería el de igualdad y no discriminación por motivos religiosos, tanto del individuo como de los grupos.
4) Finalmente, el cuarto principio es el de cooperación, que es el eje de nuestro sistema de relaciones Estado–Iglesias. El Estado no es ajeno al fenómeno religioso, no es como a veces se dice, un Estado laico.

Es un Estado aconfesional, en el que los poderes públicos no ignoran la existencia de las confesiones, sino que cooperan con ellas, entendiendo la cooperación como la predisposición a facilitar y a promover las condiciones que hacen posible el ejercicio de la fe, así como los diversos aspectos o manifestaciones que derivan del mismo. Y predisposición que se expresa, específicamente, en el propósito del Estado de llegar a un entendimiento, mediante la suscripción de Acuerdos, con los sujetos colectivos de la libertad religiosa, a fin de regular aquellas expresiones del fenómeno religioso que necesariamente han de tener trascendencia jurídica.

Y con este propósito se dictó, en 1980, la Ley Orgánica de Libertad Religiosa, que desarrolla los distintos principios contemplados en el texto constitucional, y que giran en torno a tres grandes bloques:
- las libertades individuales, y muy significativamente la libertad de profesar una creencia determinada, o de cambiarla, o de no profesar ninguna. Lo que incluye también el derecho a abstenerse de declarar sobre este aspecto.
- las libertades de las confesiones, y en particular, las relativas al establecimiento de sus lugares de culto y a la designación de sus ministros,
- y finalmente, la función promocional del Estado, que consiste en facilitar la asistencia religiosa en los establecimientos públicos, militares, hospitalarios, asistenciales, penitenciarios o docentes. Y para hacer efectiva la cooperación del Estado con las confesiones, la Ley crea una serie de herramientas:
- La primera de ellas, el Registro de Entidades Religiosas,
- En segundo lugar, una Comisión Asesora de Libertad Religiosa;
- Y por último, la posibilidad ya apuntada de que las confesiones religiosas puedan concluir Acuerdos de Cooperación con el Estado.

Me voy a referir muy brevemente a cada una de ellas:
a) El Registro de Entidades Religiosas
Desde el momento en que los grupos religiosos son reconocidos por el ordenamiento jurídico como sujetos titulares del derecho de libertad religiosa, parece que su corolario lógico es que se les reconozca personalidad jurídica. Y para que esto sea posible, al igual que las personas inician su vida jurídica tras inscribirse en el Registro Civil, se crea un Registro de Entidades Religiosas, en el que estas han de ser inscritas para obtener su plena personalidad jurídica. En definitiva, el Registro es el medio que facilita que las confesiones religiosas puedan ejercer los derechos que el ordenamiento les reconoce. Este Registro, creado en 1981 y gestionado desde el Ministerio de Justicia, incluye en la actualidad a más de 17.000 entidades religiosas y su actual reglamentación fue aprobada el pasado año 2015, que lo adaptó a la realidad actual ofreciendo un amplio elenco de garantías, tanto para los grupos religiosos como para la Administración y frente a terceros.
b) La Comisión Asesora de Libertad Religiosa
Es el principal órgano administrativo asesor del gobierno en materia de libertad religiosa y pretende integrar a la pluralidad de nuestra sociedad al reunir en su seno tanto a representantes de los distintos sectores de la Administración con competencias en esta materia, como a representantes de las distintas Iglesias y Confesiones con arraigo en nuestro país, y asimismo a expertos, a personas de reconocida competencia en el campo de la libertad religiosa cuyo asesoramiento se considere de interés en estas materias. Dependiente del Ministerio de Justicia, la Comisión Asesora de Libertad Religiosa fue creada mediante un Real Decreto de 1981 y ha sufrido varias modificaciones para ir adaptándola a las nuevas necesidades, siendo la última de 2013, que elevó su rango y relevancia, al disponer que la presidencia de la misma la ejerza el Ministro de Justicia, articulando una composición más plural de la misma y convirtiéndola en un órgano consultivo ya no sólo del Estado, sino del conjunto de las administraciones públicas.
c) Y la tercera de las herramientas a que antes me refería que creó la LOLR es la posibilidad de concluir Acuerdos de Cooperación entre el Estado y las confesiones
Y así, tras los cuatro Acuerdos ya firmados entre España y la Santa Sede en 1976 y 1979, y que son por tanto anteriores a dicha la L.O., en 1992 el Estado firmó tres Acuerdos de cooperación adicionales: con la Federación de Entidades Religiosas Evangélicas de España, con la Federación de Comunidades Judías de España y con la Comisión Islámica de España.
Acuerdos estos que reconocen a dichas confesiones una serie de derechos, como la posibilidad de obtener beneficios fiscales; de organizar la prestación de asistencia religiosa en las Fuerzas Armadas, Hospitales y Prisiones; la posibilidad de que se imparta enseñanza religiosa de estas confesiones en los colegios públicos; o que se regule la alimentación o el sacrificio de animales conforme a determinados ritos religiosos. Igualmente, se dota de eficacia civil a los matrimonios contraídos en formas religiosas distintas de la católica, que era la única que hasta entonces gozaba de ese reconocimiento; y también se regula la inhumación según determinados ritos religiosos o el establecimiento de festividades religiosas no católicas en el calendario laboral, entre otros derechos. Y por supuesto estos Acuerdos no constituyen un numerus clausus, sino que, cuando las circunstancias así lo aconsejen, el Estado está abierto a considerar la posible negociación de Acuerdos con otras confesiones. Pero además, no solo las confesiones que han firmado Acuerdos con el Estado ostentan derechos frente al mismo, sino que también aquellas que han adquirido el reconocimiento jurídico del notorio arraigo (budistas, mormones, ortodoxos y testigos de Jehová) pueden también disfrutar de importantes beneficios como, entre otros, la posibilidad de que los matrimonios celebrados según los rito de estas confesiones puedan tener eficacia civil. Por último, y además de las herramientas a que acabo de referirme y que vienen establecidas por la LOLR, existe también una importante institución creada por el Ministerio de Justicia en 2004, y que viene a reforzar la idea de participación de las minorías en los procesos de participación política y social y, por tanto, en la gestión del fenómeno religioso.
Se trata de la Fundación Pluralismo y Convivencia, a través de la cual las comunidades religiosas pueden tomar parte en las decisiones públicas que les afectan.Entre los fines de la Fundación destacan la promoción de la libertad religiosa a través de la cooperación con las confesiones minoritarias, y la investigación, debate y puesta en marcha de políticas públicas en materia de normalización de la libertad religiosa. Y para el desarrollo de estos fines la Fundación trabaja tanto con las confesiones minoritarias, apoyando a sus órganos representativos y sus actividades, como con la sociedad en general, promoviendo un mejor conocimiento de dichas confesiones minoritarias y generando, por tanto, una opinión publica informada, y también con el conjunto de las administraciones públicas, dotándolas de los recursos y conocimientos necesarios para gestionar la diversidad religiosa.Con lo que les acabo de exponer creo haber esbozado, las líneas generales que regulan las relaciones de los poderes públicos con el hecho religioso en España.
Relaciones en las que el Estado ha querido dar protagonismo a los grupos religiosos como interlocutores de la sociedad civil a la que pertenecen. Pero no sólo para gestionar y dar respuesta a las demandas espirituales de sus fieles, sino también para crear un espacio de seguridad y convivencia dentro la sociedad multirreligiosa en que la España del siglo XXI se ha convertido.

En efecto, el reconocimiento de personalidad jurídica a las confesiones religiosas minoritarias les permite articular su participación en los procesos políticos y sociales, de manera que su contribución pueda ser útil para, entre otras cosas, combatir la marginación o la exclusión de dichos grupos.
Y por tanto, este tipo de participación de las minorías en la vida pública se convierte en una condición primordial para asegurar una identidad colectiva, de pertenencia a una comunidad, de cohesión social, y en definitiva, de seguridad. Decía el insigne escritor uruguayo Eduardo Galeano que "somos, lo que hacemos para cambiar lo que somos".
Pues bien, a la vista de lo que les acabo de exponer, creo poder afirmar que en España, en los últimos 38 años desde que se promulgó nuestra Constitución, se han hecho muchas cosas en el ámbito de la libertad religiosa, facilitando la convivencia y haciendo que nuestra sociedad sea hoy, pese a las inevitables divergencias inherentes al libre pensamiento y a la propia naturaleza humana, una sociedad mejor, más cohesionada, más inclusiva y más respetuosa con la diversidad. Pero ello no debe llevarnos a caer en la autocomplacencia, pues es evidente que el ámbito de la libertad religiosa y del perfeccionamiento de las relaciones entre el Estado y el conjunto de los poderes y administraciones públicas con las confesiones es un camino siempre inacabado y susceptible de mejora.
En estos primeros años del siglo XXI la libertad religiosa está sufriendo crecientes y graves amenazas. Las vulneraciones son de diferente alcance, pero el conjunto de todas ellas nos muestra un panorama no demasiado estimulante.

Y los fenómenos de intolerancia, fanatismo e incluso de violencia que se llevan a cabo en nombre de la religión, ciertamente no ayudan. De ahí la importancia del papel de los líderes religiosos para desactivar los brotes de violencia inspirada o justificada en nombre de la religión.En su célebre discurso pronunciado en la Universidad de El Cairo el 6 de abril de 2009, el Presidente Obama dijo que “América y el Islam comparten principios comunes de justicia, progreso, tolerancia y dignidad de las personas".
Sin ánimo de corregir a tan alto dignatario diría yo que esos valores no sólo son compartidos por América y el Islam, sino por el conjunto de las sociedades que se consideran libres y civilizadas, y también por el conjunto de las confesiones y credos. Hoy más que nunca se hace necesario que los líderes religiosos ejerzan un auténtico liderazgo moral sobre sus fieles, exhortándoles a hacer efectivos unos compromisos de paz, tolerancia y convivencia, sin los cuales no cabe hablar de respeto por la dignidad humana, que incluye la propia y la ajena.
Estas son, a mi juicio, algunas de las razones que confieren relevancia a las reflexiones y debates que se producen en estas jornadas y resultan, sin duda, uno de los principales valores de las mismas. Muchas gracias por su atención.

İspaniya Ədliyyə nazirinin müavini: Karmen Sançez Kortes
Hörmətli Kardinal həzrətləri, hörmətli cənab Səfir, hörmətli Ali Evsen cənabları, çox hörmətli Şeyx həzrətləri, hörmətli dini icma rəhbərləri, xanımlar və cənablar!

Dinlərarası dialoqun təbliği və təşviqi məqsədi ilə düzənlənən bu mötəbər tədbirin açılış mərasimində iştirak etməmiz Ədliyyə Nazirliyi üçün böyük bir şərəfdir.
70 il bundan öncə bütün dünyanı əzmiş müharibədən sonra beynəlxalq içtimaiyyətin hüquqi və etik öhdəliyinin təzahürü olan İnsan Hüquqları Bəyannaməsi işıq üzü gördü. Bu bəyannamə ilə sülh,insan hüqüqları və azadlıqlarına hörmətlə birbaşa əlaqələndirilmiş oldu. Dünyada sülhün qorunması bu bəyannamədə elan olunmuş insan hüquqlarına hörmət edilmə və onların tam bir şəkildə cəmiyyətə tətbiq edilməsindən asılı oldu.
Bu gün mən, bu bəyannamədə yer alan ən ali hüquqlardan biri olan, dini azadqlıq hüququndan danışmaq istərdim. Bu azadlıq, hər bir insana, fərdi şəkildə, etiqadına uyğun olaraq,sərbəst bir şəkildə, inamının ifadə edilməsi hüququnu verir.
Dr. Nussbaumun 70 il bundan öncə söylədikləri fikirləri yada salaraq "dini azadlıq olan yerdə, sülh şəraitində birgəyaşayış da mümkündür. Bu hüququn qorunması digər hüquqların da qorunması deməkdir". Dini azadlıq hüququ ümumilikdə insan hüquq və azadlıqlarının ən dəqiq göstəricisidir.Onun səviyyəsi ilə digər azadlıqların hansı səviyyədə qorunduğu müəyyən olunur. Bu azadlığın müdafiəsi bütün digər azadlıqların müdafiəsi deməkdir. Belə ki, dini azadlığa təcavüz, bütün azadlıqların təhlükə altına alınması kimi dəyərləndirilir.
Son illərdə, dini azadlıq hüququnun müasir vəziyyətinin araşdırılması və öyrənilməsi ilə məşğul olan qurumların praqnozlarına görə, bu hüququn həyata keçirilməsində geriləmə müşahidə olunmaqdadır. Bəzi ölkələrdə son dərəcədə qəddarlıqla dini azlıqların aşkar bir şəkildə təqib olunması baş verir, digər ölkələrdə, dini amilə görə diskriminasiya azalmaq əvəzinə artan xətlə inkişaf edir. Dini azadlıq hüququnun rəsmi şəkildə təmin edildiyi ölkələrdə də dözümsüzlük və düşmənçilik meylləri əhəmiyyətli səviyyəyə çatmaqdadır.
Bütün bunları nəzərə alaraq demək olar ki, dünyada dini azadlığın hazırkı vəziyyəti heç də qənaətbəxş deyildir, çünki, məsələ təkcə konkret bir azadlıqda deyil, bü bütün digər azadlıqların ümumi vəziyyəti deməkdir.
Avropa Parlamentinin 2013-cü il tarixli qərarında deyildiyi kimi "Dini azadlıq hüququnun azad şəkildə həyata keçirilməsi, demokratiyaya, inkişafa, qanunvericiliyə, sülh və stabilliyə birbaşa təsir edir" Ona görə cəmiyyət tərəfindən din məfhumu hörmət və qorunmağa layiq bir məfhum kimi dəyərləndirilməlidir.
Bizi əhatə edən reallıqda, dini azadlığın qorunmasında, dözümsüzlük, eləcə də fanatizmə qarşı mübarizəyə, dinlərin özlərinin də cəlb olunması labüddür, çünki, bu fanatizm dinlərin öz daxilində yaranır. Hər hansı bir dindən qidalanan və ya onunla əsaslandırılan terrorizm, dini azadlığa və bütün cəmiyyətlərdə pluralizmin normalaşmasına vurulan ciddi bir ziyandır.

Ravin Conatan Saksın təbirincə desək "onun adından törədilən bu pis əməllər qarşısında Allah da ağlayır". Bu üzdən dini icmaların, tolerantlıq sahəsində məsuliyyəti böyükdür. Dini liderlər sübut etməlidilər ki, dinlər yalnız sülh alətidirlər və dini qurumlar arasında qarşılıqlı hörmətin içtimai ifadəsi olan təşəbbüslər təşviq edilməlidir. Belə ki, ən qatı terrorizmlərdən olan dini fanatizmə qarşı mübarizə, həm də mədəni və dini mübarizədir.
Dini icma rəhbərlərinin dinin sülh aləti kimi təqdim olunması istiqamətində artan təşəbbüsləri təqdirəlayiqdirlər. Bu konfrans dediklərimi bir daha təsdiq edir. Hər bir cəmiyyətin terror şiddətindən qorunmağa ixtiyarı var və bütün ölkələr və beynəlxalq ictimaiyyət sülhün və təhlüəsizliyin qorunması istiqamətində bütün enerji və səylərini səfərbər etməlidir. Biz, pluralist demokratiya modeli sayılan azad cəmiyyətlər, azadlıq və təhlükəsizlik arasında antaqonizmi aradan qaldırmaq üçün kifayət qədər güclü hüquqi baza ilə təhçiz edilmişik. Əhəmiyyətli olan odur ki, dini azadlığın müdafiəçiləri olan hər bir insan, bu sahədə aydın bir mesaja malik olmalı və onu cəmiyyətə çatdırmalıyıq, çünki, bizim cəmiyyətlər, azadlıq düşmənlərinin ilk baxışdan ziyansız görünən məkrli mesajları qarşısında bəzən acız qalırlar.

Fanatik şiddət fenomeni qarşısnda vətəndaşların təhlükəsizliyinin qorunmasında Dövlət strukturlarının həyata keçirdikləri effektiv tədbirlərin kifayət etdiyini düşünsək, yanılmış olarıq. İndi, hər zamankından daha artıq, siyasətçilərin və din xadimlərinin sıx əməkdaşlığı tələb olunur, çünki, məhz bu əməkdaşlıq, tolerantlıq, pluralizm və ümumilikdə İnsan Hüqüqları Bəyannaməsində yer alan dəyərlərin təşviq edilməsi istiqamətində "mədəni mübarizəni" şərtləndirir. Düşünürəm ki,bu, prioritet xarakter daşımalıdır.
Bu nöqteyi-nəzərdən, Azərbaycan və İspaniya söylədiklərimin əks olunduğu olkələrdir. Hər iki ölkədə, digər dinlər ölkənin əsas dini ilə ahəngdar bir şəkildə birgə yaşayırlar. Bu, yalnız ölkə qanunvericilində nəzərdə tutulan müddəalara əməl edilməsindən irəli gəlmir, bu həm də ona görə mümkün olub ki, bu ölkələrin din xadimləri, bütün vətəndaşların din azadlığının təmin olunmasının mümkünlüyü üçün digər dinlərin nümayəndələri ilə yorulmadan dialoqlar aparır, əməkdaşlıq edirlər. Bu konfrans bizə sözü gedən reallıqla daha yaxından tanış olmaq imkanını qazandıracaq.
Sözlərimi Roma Papası Fransiskin Azərbaycanda müxtəlif dini konfessiyalar arasında xoş münasibətlərə dair söylədikləri ilə bitirmək istərdim". Konfessiyalar arasında xoş münasibətlər dünyada sülh və dinc birgəyaşayış baxımından böyük əhəmiyyətə malikdirlər…və sübut edirlər ki, müxtəlif dini konfessiyaların dindarları arasında ümumi rifah naminə, səmimiyyət, qarşılıqlı hörmət və əməkdaşlığa əsaslanan münasibətlər mümkündür". Diqqətinizə görə təşəkkür edirəm.

Minister of State and Official Representative of the Government of Iraq: Ali Mehdi Jawad al-Dabbagh
Ladies and gentlemen Assalam Alaykum.

It is great pleasure to be among you in such importantant dialogue. I would like to extend my Great thanks and appreciation to Mr. Ali Evsen who realize and sponsor such meeting, as well as the Ministry of Justice of Spain.
We are here to have this Interhaith dialogue to exchange matters of mutual concern in culture, social and religious principles. Explore the engagement of he world’s religious traditions around theological questions and in their efforts to collaborate on questions of peace, human rights, economic and social development.
We all living in interconnecting world that includes great cultural, ethnic, racial, nacional, and religious diversity, it is imperative that we find ways to come together as a human family while still honoring respecting our many diversities. This is vital if we all live in peaceful world not as if we are living now in real threat and global terrorism which threat all of us unfortunately under religious slogans.
I am from a country which its major components co lived peacefully for centururies together among the Muslim, Christians whom they were the native people, Jews who migrate to that land hundreds of years, sabbist mandaeans, yazidis and many other belivers, that is Iraq in wthich all components lived peacefully, but we a wake on new common devil enemy who thrwt all the human, they started with Sunni Muslims, Ahia Muslims, Chistians and yezedist, they are promoting hatred to all the world attracting and recruiting desperate teenagers who will return back to Europe, mid Asia and United States to practice their death ideology. So such meeting should not be limited to interfaith dialogue and cultural and religious theories but to find ways to immune our countries and all our people-Muslims, Christians and Jews from the danger and risk of religious conflicts which give credit, base and coverage for such devil common enemy to practice their ideology.

We in Iraq as people and the government highly appreciate and thank each and every effort which promotes such interfaith dialogue. Our generation has arrived at the threshold of a new era in human history- the bith of global community. Modern communications, trade, and international relations as well as the security and environmental dilemmas we all face, make us increasingly interdependent world. We all are living in a global village facing the new existence threat, non of us live in isolated island protected from such common threat.
It is also imperative that we find ways to resolve our conflicts in the context of such world wide threat. The fields of intercultural communication and interreligious dialogue provide important tools to help people deal wikth all these diversities in more positive ways that increase understanding between people and can enrich people's lives. We do need to manage the differences but understanding other cultures and diversities. The real religions will prevent unnecessary ministerpretations of other people’s behavior, which can worsen conflicts that already exist.
There are many positive approaches and for dealing with diversity from the fields of intercultural communication and inter-religious dialogue as these pertain to create more peaceful futures, through adoption of understanding and respecting the faith, diversity- of races, ethnicities, cultures, nationalities, and religions. No one can live in isolation.
Thus, whether we like it or not, our vast and diverse human family must finally learn to live together. Individually and collectively we must assume a great sense of Universal Responsibility. Thank you.

Moderator Silverio Niyeto Nunyez cənabları tərəfindən konfransın yekun sözləri
Son olaraq, qısaca bir şəkildə mən də öz fikirlərimi çatdırmaq istərdim.
Bu gün müxtəlif dinin nümayəndələrin dinlər arasında ahəngdar münasibərlərin qurulması üçün burada bir arada, toplaşması dostluq və qardaşlıq rəmzidir. Bütün dinlər eyni bir amala xidmət edirlər,həyatın mənasının axtarışında insanlara yardım və sülh mədəniyyətinin yaradılmasına çağırış etmək.
Papa Fransisk Bakiya səfəri zamanı qeyd etmişdir ki, ölkədə az sayda təmsil olunmalarına rəğmən, Katolik Kilsəsi Azərbaycanın sosial və mədəni həyatında aktiv şəkildə iştirak edir, onun sevincini və çətinliklərini bölüşür". Dünyanın gözü biz dindarlardadır və bizi öz aramızda və dindar olmayan insanlarla əməkdaşlığa çağırır. Açıq və qarşılıqlı hörmətə əsaslanan dialoq yoluyla getməliyik. Bu dialoq bizə bir birimizi daha yaxından tanımağa və problemlərdən birgə çıxış yolları axtarmağa yardımçı olacaq və bununla da daha layiqli və sağlam bir dünyanın yaranmasına gətirib çıxaracaq.
Din xadimləri dinlə heç bir əlaqəsi olmayan, müəyyən qrupların zorakılıq əməllərindən qorxmamalı, onlara qarşı açıq bir şəkildə çıxış etməlidirlər.

Gənclər dünyanın gələcəyidir. Onlar getdikcə daha multikultural, daha multikonfessiyalı cımiyyətlərdə yaşayacaqlar. Bu üzdən onlar öz mənsub olduqları və digər din və mədəniyyətlər barədə kifayət qədər məlumatlandırılmalıdırlar.
Müsəlmanlar, xristianlar və yəhudilər Allah xatirinə münaqişələrdən əl çəkərək, sülh və ədalət naminə əməkdaşlıqda qüvvələrini birləşdirməlidirlər. Bu mənada bu gün iştirak etdiyimiz bu tədbir kimi oxşar təşəbbüslər daha çox həvəsləndirilməlidir. Bir daha bütün tədbir iştirakçılarına iştirakınızdan dolayı təşəkkür edirəm.
Son olaraq, bir daha Ali Evsen cənablarına bu konfransı təşkil etdiyi üçün dərin minnətdarlığımı bildirirəm və ümid edirəm ki, müxtəlif din xadimlərini narahat edən konkret mövzuların müzakirəsinə əvəzsiz töhfəsini verən bu konfransın davamı mütləq gələn il daha geniş və daha beynəlxalq bir tərkibdə keçiriləcəkdir.
Azərbaycana və digər ölkələrə arzu edirik ki, sülh mədəniyyətinin inkişafına, insanı və sosial inkişafa xidmət edən bu multikultural dialoq yoluyla getməkdə davam etsinlər.
Keçirdiyimiz bu tədbirə görə Allaha minnətdarıq. Bir daha təşkilatı heyət adından hamınıza təşəkkürlərimizi çatdırırıq.